محبوب ترین مقالات

رسانه

سندمظلومیت

فاطمیّه خط مقدم ماست و اگر باور داریم دین ما ناشی از سرمایه ی محبت حضرت زهرا(سلام الله علیها) است، در ایام فاطمیّه نباید بی

ادامه مطلب »
تست سمعی

سخن امروز

در این قسمت برنامه های اجرا شده در رادیو قرآن و برخی سخنرانی های استاد را به شکل اتفاقی(Random) می توانید گوش کنید.

ادامه مطلب »

گوهر

گاه به انجام وظایفی که بر عهده داریم دلخوشیم، اما از شنیدن سخن خدا در هیاهوی فعالیتهای روزمره بی بهره ایم. گوهر فرصتی است برای مطالعه ی شرح و توضیح آیات و سور قرآن به بیان ساده،منبع ما در این نوشتار روایات ماثور اهل بیت(علیهم السلام)است.
این صفحه هر هفته کامل می شود.

💎گوهر

💠 فضیلت سوره ی فاتحه الکتاب

✨قال الرّسول(صلی الله علیه و آله)- إِنَّ اللَّهَ مَنَّ عَلَیَّ بِفَاتِحَهِ الْکِتَابِ مِنْ کَنْزِ الْجَنَّهًْ.
یعنی: پیامبر (صلی الله علیه و آله) می فرماید: خداوند با نازل‌کردن سوره‌ی حمد، از گنج بهشت بر من منّت نهاد.
📚 محدث نوری،مستدرک الوسایل، ج۴، ص۱۶۶

✨ قال الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنِ الْحَسَنِ‌بْنِ‌عَلِیِّ‌بْنِ‌مُحَمَّدِ‌بْنِ‌عَلِیِّ‌بْنِ‌مُوسَی‌بْنِ‌جَعْفَرِ‌بْنِ‌مُحَمَّدِ‌بْنِ‌عَلِیِّ‌بْنِ‌الْحُسَیْنِ‌بْنِ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِین (علیه السلام) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله): قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: قَسَمْتُ فَاتِحَهًْ الْکِتَابِ بَیْنِی وَ بَیْنَ عَبْدِی فَنِصْفُهَا لِی وَ نِصْفُهَا لِعَبْدِی وَ لِعَبْدِی. مَا سَأَلَ إِذَا قَالَ الْعَبْدُ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: بَدَأَ عَبْدِی بِاسْمِی وَ حَقٌّ عَلَیَّ أَنْ أُتَمِّمَ لَهُ أُمُورَهُ وَ أُبَارِکَ لَهُ فِی أَحْوَالِه … قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: هَذَا لِعَبْدِی وَ لِعَبْدِی مَا سَأَلَ فَقَدِ اسْتَجَبْتُ لِعَبْدِی وَ أَعْطَیْتُهُ مَا أَمَّلَ وَ آمَنْتُهُ عَمَّا مِنْهُ وَجِلَ.
یعنی: پیامبر(صلی الله علیه و آله) می فرماید: خدای تبارک‌وتعالی فرماید: «فاتحه الکتاب را میان خودم و بندگانم دو نیمه کردم؛ نیمه‌ای از من است و نیمه‌ای از بنده‌ی من؛ و از آن بنده منست آنچه خواهش کند». گاهی که بنده گوید: «بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» خدای جلّ جلاله فرماید: «بنده‌ام به نامم آغاز کرد و بر من لازمست امورش را تمام کنم و احوالش را مبارک سازم …». خدای عزّوجلّ فرماید: «این از بنده‌ی منست و بنده‌ی من هرچه خواهد از آن اوست و برای بنده‌ام اجابت کردم و آنچه آرزو داشت به او دادم و از آنچه ترسید او را آسوده ساختم».
📚شیخ صدوق، الأمالی، ص۱۷۴

✨عنِ الْفَضْلِ‌بْنِ‌شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا(علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ: أُمِرَ النَّاسُ بِالْقِرَاءَهًْ فِی الصَّلَاهًْ لِئَلَّا یَکُونَ الْقُرْآنُ مَهْجُوراً مُضَیَّعاً وَ لْیَکُنْ مَحْفُوظاً مَدْرُوساً فَلَا یَضْمَحِلَّ وَ لَا یُجْهَلَ وَ إِنَّمَا بُدِئَ بِالْحَمْدِ دُونَ سَائِرِ السُّوَرِ لِأَنَّهُ لَیْسَ شَیْءٌ مِنَ الْقُرْآنِ وَ الْکَلَامِ جُمِعَ فِیهِ مِنْ جَوَامِعِ الْخَیْرِ وَ الْحِکْمَهًْ مَا جُمِعَ فِی سُورَهًْ الْحَمْدِ.
یعنی: فضل‌بن‌شاذان از امام رضا (علیه السلام) روایت می‌کند که می‌فرماید: مردمان از آن جهت به قرائت در نماز مأمور شده‌اند که مبادا قرآن متروک و به دست فراموشی سپرده شود و در نتیجه ضایع و نابود گردد، لیکن چون قرائت قرآن در نمازها واجب شده، قرآن حفظ گردیده و مورد آموزش و آموختن قرار گرفته پس نابود نگردد و جهل به آن نباشد و بدان جهت نماز با خواندن سوره‌ی حمد آغازگشته نه سوره‌های دیگر قرآن، که در هیچ کلام و هیچ سوره‌ی قرآن به اندازه سوره‌ی حمد، انواع خیر و حکمت یکجا جمع نشده است.
📚 شیخ صدوق،من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۱۰

✨قال الصّادق (علیه السلام)- رَنَّ إِبْلِیسُ أَرْبَعَ رَنَّاتٍ أَوَّلُهُنَّ یَوْمَ لُعِنَ وَ حِینَ أُهْبِطَ إِلَی الْأَرْضِ وَ حِینَ بُعِثَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) عَلَی حِینِ فَتْرَهًْ مِنَ الرُّسُلِ وَ حِینَ أُنْزِلَتْ أُمُّ الْکِتَاب.
یعنی:امام صادق (علیه السلام)- شیطان چهار بار ناله سرداد؛ نخستین بار روزی که لعنت شد، بار دیگر زمانی که به زمین فرود آمد، دیگر وقتی که حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) پس از مدّتی که پیامبری نیامده بود، به پیامبری برانگیخته شد و بار چهارم آنگاه که سوره‌ی حمد نازل شد.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۱، ص۲۰۴

 

💠 ویژگی و آثار سوره ی فاتحه الکتاب

✨عنِ الْحَسَنِ‌بْنِ‌عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ(علیه السلام) فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: جَاءَ نَفَرٌ مِنَ الْیَهُودِ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله)فَسَأَلَهُ أَعْلَمُهُمْ عَنْ أَشْیَاءَ فَکَانَ فِیمَا سَأَلَهُ أَخْبِرْنَا عَنْ سَبْعِ خِصَالٍ أَعْطَاکَ اللَّهُ مِنْ بَیْنِ النَّبِیِّینَ وَ أَعْطَی أُمَّتَکَ مِنْ بَیْنِ الْأُمَمِ. فَقَالَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه وآله):أَعْطَانِی اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ فَاتِحَهَ الْکِتَاب.
یعنی:امام حسن(علیه السلام) می فرمایند: چند نفر یهودی به حضور پیامبر آمدند و داناترینِ آنان مطالبی از حضرت پرسید و از جمله سؤالات اینکه: ما را از هفت خصلتی که خداوند از میان پیامبران فقط به تو عطا کرده و از میان امّت‌ها فقط به امّت تو عطا فرموده آگاه فرما؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «خداوند به من سوره‌ی حمد را عطا فرموده است».
📚 شیخ صدوق، الخصال، ج ۲، ص۳۵۵

✨قال الصّادق (علیه السلام)- لَوْ قُرِئَتِ الْحَمْدُ عَلَی مَیِّتٍ سَبْعِینَ مَرَّهًْ، ثُمَّ رُدَّتْ فِیهِ الرُّوحُ مَا کَانَ ذَلِکَ عَجَبا.
یعنی: امام صادق(علیه السلام)می فرمایند: اگر سوره‌ی حمد هفتادمرتبه بر مرده‌ای خوانده شود و او زنده گردد، جای شگفتی نیست.
📚 شیخ کلینی، الکافی، ج ۲، ص۶۲۳

✨عنْ إِسْمَاعِیلَ‌بْنِ‌أَبَانٍ یَرْفَعُهُ إِلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) قَالَ: رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِجَابِرِ‌بْنِ‌عَبْدِ اللَّهِ: یَا جَابِرُ! أَ لَا أُعَلِّمُکَ أَفْضَلَ سُورَهًْ أَنْزَلَهَا اللَّهُ فِی کِتَابِهِ؟ قَالَ: فَقَالَ جَابِرٌ: بَلَی، بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَلِّمْنِیهَا. قَالَ: فَعَلَّمَهُ الْحَمْدُ لِلهِ أُمَّ الْکِتَابِ. قَالَ: ثُمَّ قَالَ لَهُ: یَا جَابِرُ! أَلَا أُخْبِرُکَ عَنْهَا؟ قَالَ: بَلَی – بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی – فَأَخْبِرْنِی. قَالَ: هِیَ شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ، إِلَّا السَّامَ یَعْنِی الْمَوْت.
یعنی: اسماعیل‌بن‌ابان در حدیثی مرفوع از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نقل می‌کند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به جابربن‌عبدالله (رحمه الله علیه) فرمود: «ای جابر! آیا می‌خواهی بهترین سوره‌ای را که خداوند در کتابش نازل فرموده، را به تو بیاموزم»؟ جابر (رحمه الله علیه) عرض کرد: «بله، پدر و مادرم به فدایت! بیاموز». راوی می‌گوید: «حضرت، الْحَمْدُ لله یعنی امّ الکتاب را به او آموخت». سپس فرمود: «ای جابر! آیا می‌خواهی تو را از این سوره آگاه سازم»؟ عرض کرد: «بله، پدر و مادرم به فدایت! آگاه ساز». حضرت فرمود: «آن شفای هر دردی است به جز مرگ».
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج ۸۹، ص۲۳۷

✨عن أَبِی‌بَکرِ الحَضرَمِی قَالَ: قَالَ أَبُوعَبْداللَّهِ (علیه السلام): إِذَا کَانَتْ لَکَ حَاجَهًْ فَاقْرَأِ الْمَثَانِیَ وَ سُورَهًْ أُخْرَی وَ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ وَ ادْعُ اللَّهَ قُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ وَ مَا الْمَثَانِی. قَالَ فَاتِحَهًْ الْکِتَابِ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.
یعنی: امام صادق(علیه السلام)- ابوبکر حضرمی نقل کرده است امام صادق(علیه السلام) فرمود: «هرگاه حاجتی داشتی مثانی و سوره‌ای دیگر را بخوان و دو رکعت نماز بگزار و به‌سوی خدا دعا کن». عرض کردم: «خدایت شایسته بدارد، مثانی چیست»؟ فرمود: «فاتحه الکتاب است؛ بِسْمِ الله الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ، الْحَمْدُ لله رَبِّ الْعَالَمِینَ».
📚 مستدرک الوسایل، ج۴، ص۱۶۵

 

💠 شرط تاثیر سوره ی فاتحه الکتاب

✍️ از آن چه در بیشتر اشاره شد و آن چه که در سایر تراث شیعه در آثار قرائت فاتحه الکتاب بر می آید بعد از تشکیل خانواده ی حدیث در می یابیم شرط تاثیر خواندن این سوره دارابودن ولایت پیامبر و آل او(سلام الله علیهم) است:
✨قال الرّسول(صلی الله علیه و آله)- قَالَ أَمِیرُ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) … سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) یَقُول … أَلَا فَمَنْ قَرَأَهَا مُعْتَقِداً لِمُوَالَاهًْ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ (علیهم السلام) مُنْقَاداً لِأَمْرِهِمَا مُؤْمِناً بِظَاهِرِهِمَا وَ بَاطِنِهِمَا أَعْطَاهُ اللَّهُ بِکُلِّ حَرْفٍ مِنْهَا حَسَنَهًْ کُلُّ وَاحِدَهًْ مِنْهَا أَفْضَلُ لَهُ مِنَ الدُّنْیَا بِمَا فِیهَا مِنْ أَصْنَافِ أَمْوَالِهَا وَ خَیْرَاتِهَا وَ مَنِ اسْتَمَعَ إِلَی قَارِئٍ یَقْرَؤُهَا کَانَ لَهُ قَدْرُ ثُلُثِ مَا لِلْقَارِی فَلْیَسْتَکْثِرْ أَحَدُکُمْ مِنْ هَذَا الْخَیْرِ الْمُعْرِضِ لَکُمْ فَإِنَّهُ غَنِیمَهًْ لَا یَذْهَبَنَّ أَوَانُهُ فَتَبْقَی فِی قُلُوبِکُمُ الْحَسْرَهًْ.
یعنی: امام علی(علیه السلام) از قول پیامبر(صلی الله علیه و آله) می فرماید: بدانید که هرکس با اعتقاد به ولایت محمّد(صلی الله علیه و آله) و خاندان پاک او این سوره را بخواند و به فرمان آن گردن نهد و به ظاهر و باطن آن ایمان داشته باشد، خداوند عزّوجلّ به ازای هر حرف از آن پاداشی برتر از دنیا و تمامی اموال و خوبی‌های آن به او عطا فرماید؛ و هرکس به شخصی که این سوره را قرائت می‌کند، گوش بسپارد، به اندازه‌ی یک‌سوّم ثواب قاری را به او دهند. پس تا می‌توانید از این خیر و برکتی که در اختیارتان نهاده شده، بهره گیرید که آن یک غنیمت است؛ مبادا فرصتش بگذرد و حسرتش در دل‌هایتان باقی بماند.
📚 علامه مجلسی، بحارالانوار،ج۸۹،ص۲۲۷ و شیخ صدوق، الأمالی، ص۱۷۵؛ فیه: «من اصناف اموالها … الی آخر» محذوفٌ.

✍️ هم چنین اگر امام صادق(علیه السلام) می فرماید: “بر هیچ دردی سوره‌ی حمد را هفتاد بار نخواندم مگر اینکه آرام یافت” امامی این سخن را می گوید که صاحب ولایت است و من و شما هر چه به اکسیر بی بدیلِ ولایت نزدیک شویم بی تردید بیشتر از آثار فاتحه الکتاب بهره می بریم.
✨ عن أبی‌عَبدالله (علیه السلام) قال: مَا قَرَأْتُ الْحَمْدَ عَلَی وَجَعٍ سَبْعِینَ مَرَّهًْ إِلَّا سَکَن.
یعنی: امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: بر هیچ دردی سوره‌ی حمد را هفتاد بار نخواندم مگر اینکه آرام یافت.
📚 راوندی، الدعوات، ص ۱۸۸.

 

📖بسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ

✍️ از روایات اینطور بر می آید که”بسمله” راهی است برای شناخت آغاز و پایان سور، البته باید توجه داشته باشیم که نباید این کار توسط غیر معصوم رخ دهد تا در پی آن بتوانیم به لذت معنوی تناسب آیات و سور پی ببریم:
✨ قال الصّادق(علیه السلام): مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ کِتَاباً إِلَّا وَ فَاتِحَتُهُ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَ إِنَّمَا کَانَ یُعْرَفُ انْقِضَاءُ السُّورَهًْ بِنُزُولِ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ ابْتِدَاءً لِلْأُخْرَی.
یعنی: امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: خداوند هیچ کتابی را از آسمان فرو نفرستاد، مگر آنکه آغازگر آن بِسْمِ الله الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ بوده است و پایان هر سوره نیز با نزول بِسْمِ الله الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ آغازین سوره‌ی بعدی مشخص شده است.
📚 العیاشی،التفسیر، ج۱، ص۱۹

✍️ شیطان با”بسمله” در تقابل است، از این رو شیعیان در امور خود اعم از نماز یا غیر آن “بسمله” را با صدای بلند می گویند اما با اقدام خلفا به ویژه معاویه”بسمله” از نماز و سایر امور حذف و یا در برخی فرقه ها آهسته گفته می شود:
✨ قال امیرالمؤمنین (علیه السلام): عَنْ عِیسَی‌بْنِ‌عَبْدِ‌اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّه عَنْ عَلِیٍّ (علیه السلام) قَالَ: بَلَغَهُ أَنَّ أُنَاساً یَنْزِعُونَ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فَقَالَ: هِیَ آیَهًْ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ أَنْسَاهُمْ إِیَّاهَا الشَّیْطَانُ.
یعنی: از حضرت علی (علیه السلام) روایت شده است که چون به حضرت گفتند برخی از مردم، بِسْمِ الله الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ را جا می‌اندازند، ایشان فرمود: «آن آیه‌ای از کتاب خداست که شیطان آن را از یادشان برده است».
📚 حاجی نوری، مستدرک الوسایل، ج۴، ص۱۶۵
✨ قال الصّادق (علیه السلام)- عَنْ خَالِدِ بْنِ الْمُخْتَارِ قَالَ: سَمِعْتُ جَعْفَرَبْنَ‌مُحَمَّدٍ (علیه السلام) یَقُولُ: مَا لَهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ وَ عَمَدُوا إِلَی أَعْظَمِ آیَهًْ فِی کِتَابِ اللَّهِ فَزَعَمُوا أَنَّهَا بِدْعَهًْ إِذَا أَظْهَرُوهَا وَ هِیَ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ.
یعنی: خالدبن‌مختار گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمود: «خداوند آنان را بکشد! والاترین آیه‌ی‌کتاب خدا را به عمد نمی‌خوانند و گمان کرده‌اند اگر آن را آشکار کنند، بدعت می‌شود. آن آیه: بِسْمِ الله الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ است».
📚 العیاشی،التفسیر، ج۱، ص۲۱

✍️ شیعیان باید مراقب باشند که تحت تاثیر مکتب خلفا قرار نگیرند و همه ی امور خود را با”بسمله” آغاز کنند:
✨قال الصّادق(علیه السلام): وَ لَرُبَّمَا تُرِکَ فِی افْتِتَاحِ أَمْرِ بَعْضِ شِیعَتِنَا بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فَیَمْتَحِنُهُ اللَّهُ بِمَکْرُوهٍ، لِیُنَبِّهَهُ عَلَی شُکْرِ اللَّهِ تَعَالَی وَ الثَّنَاءِ عَلَیْهِ، وَ یَمْحُوَ عَنْهُ وَصْمَهًْ تَقْصِیرِهِ عِنْدَ تَرْکِهِ قَوْلَ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم.
یعنی: امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: و چه بسا! برخی از شیعیان ما، در آغاز کار، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ را فراموش کند و واگذارد! در نتیجه؛ خداوند به گرفتاری و بلا، دچارش کند برای اینکه؛ آگاه و بیدارش سازد! تا شکر و ثنای او را به جای آورد. و در آن گرفتاری و بلا، لکّه‌ی ننگ و تقصیر و کوتاهی او را به هنگام ترک (بسم الله) از او، بزداید.
📚 علامه مجلسی،بحارالأنوار، ج۷۳، ص۳۰۵

 

✍️ در منابع روایی به ما آموخته شده ذکر شریف (بسم الله الرحمن الرحیم) باید از مواردی باشد که به کودکان مان تعلیم بدهیم:
✨قال الرّسول(صلی الله علیه و آله):إِذَا قَالَ الْمُعَلِّمُ لِلصَّبِیِّ قُلْ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. فَقَالَ الصَّبِیُ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ، کَتَبَ اللَّهُ بَرَاءَهًْ لِلصَّبِیِ وَ بَرَاءَهًْ لِأَبَوَیْهِ وَ بَرَاءَهًْ لِلْمُعَلِّم.
یعنی:پیامبر(صلی الله علیه و آله)می فرمایند:هرگاه معلّم به کودک بگوید: «بگو: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم». و کودک بگوید: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ»، خداوند برائت نامه‌ای برای کودک، برائت نامه‌ای برای پدر و مادرش و برائت نامه‌ای برای معلّمش می‌نویسید.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۵۷

✍️ در ادامه جریانی از امام صادق (علیه السلام) نقل می شود که مربوط به زمان جدبزرگوارشان امام علی(علیه السلام) است:
عبداللَّه‌بن‌یحیی بر امیرالمؤمنان(علیه السلام) وارد شد. و در مقابلش صندلی بود، امیرالمؤمنان (علیه السلام) به او فرمود بنشین، او هم، روی آن نشست. ناگهان صندلی کج شد! و با سرش به زمین فرود آمد! و سرش شکست و استخوان سرش اندکی نمایان شد! و خون، جاری گشت! امیرالمؤمنان (علیه السلام)، دستور آب داد. آوردند و خون را از او شست. آنگاه فرمود: «نزدیک من بیا»! نزدش آمد. دستش را بر آن زخمی که استخوانش نمایان بود، گذاشت. از درد آن، بی تاب شد و بر آن، دست مالید و آب دهان مبارکش را انداخت. به مجرّد این کار زخمش خوب شد! آنچنان‌که گویی اصلا ! جراحتی به او نرسیده است.
امیرالمؤمنان (علیه السلام) فرمود: «ای عبداللَّه! حمد و ستایش برای خداوندی است که پاک‌کردن گناه شیعیان ما را در دنیا به رنج و محنتشان قرار داده است! تا فرمانبری و طاعت، آنان را بی‌آلایش و سالم گرداند! و مستحقّ اجر و ثواب آن گرداند». عبداللَّه‌بن‌یحیی گفت: «ای امیرالمؤمنان (علیه السلام)! آیا به‌راستی ما جز در دنیا به گناهانمان مجازات نمی‌شویم»؟! فرمود: «آری! همین طور است. آیا نشنیدی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود:(الدُّنْیَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّهًْ الْکَافِرِ؟) یعنی: «دنیا، زندان مؤمن است! و بهشت کافر»!
(إِنَّ اللَّهَ یُطَهِّرُ شِیعَتَنَا مِنْ ذُنُوبِهِمْ فِی الدُّنْیَا بِمَا تُبْلِیهِمْ بِهِ مِنَ الْمِحَنِ وَ بِمَا یَغْفِرُهُ لَهُمْ)
یعنی: خدا شیعیان ما را به خاطر محنت و رنجی که در این دنیا متحمّل شده‌اند، و به خاطر آمرزشی که؛ نصیب آنان فرموده است حتما از گناهان، پاک و پاکیزه می‌گرداند! از این جهت است که خدا می‌فرماید: (وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَهٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ )یعنی:
آنچه از گرفتاری و پیشامدی به شما رسد، از آن چیزی است که تاب‌وتوان شما به‌دست آورده، و تعداد بی‌شماری از آن را می‌بخشد و می‌گذرد. (شوری/۳۰) تا هنگامی‌که؛ به آستان رستاخیز در آمدند، طاعات و عباداتشان بر آن‌ها، سرشار گردد! و دشمنان محمّد (صلی الله علیه و آله) و دشمنان و بدخواهان ما را بنا به فرمانبری و طاعتی که از آنان سر می‌زند در دنیا پاداش و جزا می‌دهد! اگرچه طاعتشان بی‌وزن و بی‌ارزش است! چون خلوصی همراهش نیست. تا هنگامی‌که به آستان رستاخیز درآمدند، گناه و کینه‌ی خود که از محمّد و آل محمّد (علیهم السلام) و یاران خوب او، در دل داشتند بر آنان بازگردد! و به خاطر آن، در آتش افکنده شوند». در این هنگام؛ عبداللَّه‌بن‌یحیی گفت: «یا امیرمؤمنان (علیه السلام)! به‌من بال و پر دادی و مرا تعلیم فرمودی! پس اگر صلاح بدانی، گناهم را که در این مجلس به آن امتحان شدم به من بشناسان، تا همچنان تکرارش نکنم». فرمود: «لحظه‌ای که نشستی بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ نگفتی! نتیجه این شد که به خاطر سهو و نسیانت از آنچه به آن دعوت گشتی و خوانده شدی، خدا به این مصیبت و گرفتاریت، تمحیص و پاکی از گناه قرار داد. آیا ندانستی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از جانب خدای عزّوجلّ فرمود:(کُلُّ أَمْرٍ ذِی بَالٍ لَمْ یُذْکَرْ فِیهِ بِسْمِ اللهِ فَهُوَ أَبْتَرُ) یعنی:«هر اقدام قابل توجّه که در آن، یادی از [بسم اللهِ] نشود، ناقص و بریده است»!؟ گفتم: «آری، پدر و مادرم فدای شما! بعد از این، ترکش نمی‌کنم». فرمود: «در این صورت از آن، بهره‌مند و سعادتمندی».
📚همان، ج۷۳، ص۳۰۵و ج۸۹، ص۲۴۱
✍️ از این روایت بر می آید:
✅ شیعه در دنیا با موارد مختلف امتحان می شود تا پاک وارد قیامت شود و این موضوع لطف خداست که امیرالمومنین(علیه السلام) به سبب این نعمت خدای خویش را شاکر است.
✅ گفتن “بسمله”سنت نبوی است که نباید توسط شیعیان ترک شود.
✅ مراجعه به امام معصوم شفابخش آلام روحی و جسمی است.

 

✍️ در فرهنگ‌ اهل بیت(علیهم السلام) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ در شمار هفت آیه ی سوره ی حمد است.
✨عن مُحَمَّدِبنِ‌مُسلِم قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنِ السَّبْعِ الْمَثَانِی وَ الْقُرْآنِ الْعَظِیمِ أَهِیَ الْفَاتِحَهًْ؟ قَالَ: نَعَمْ. قُلْتُ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مِنَ السَّبْعِ؟ قَالَ: نَعَمْ! هِیَ أَفْضَلُهُنَّ.
یعنی: محمّدبن‌مسلم گوید: از امام صادق(علیه السلام) درباره‌ی سبع المثانی و قرآن عظیم پرسیدم: «آیا سبع المثانی، سوره‌ی فاتحه است»؟ فرمود: «بله»! عرض کردم: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم در شمار این هفت آیه است»؟ فرمود: «بله! آن بهترین آن‌هاست».
📚شیخ حر عاملی،وسایل الشیعه، ج۶، ص۵۷

✍️ هم چنین در آداب قرائت قرآن باید توجه داشت گفتن بسمله کافی است و می تواند جایگزین استعاذه شود:
✨عن فُرَاتِ‌بنِ‌أَحنَف عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) إِذَا قَرَأْتَ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فَلَا تُبَالِی أَنْ لَا تَسْتَعِیذَ.
یعنی: فرات‌بن‌أحنف از امام باقر (علیه السلام) نقل کرده است: هنگامی‌که بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ را گفتی اشکالی ندارد که استعاذه (أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیم) را نگویی.
📚علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۲، ص۶

✍️ یکی از ویژگی های شیعه که در روایات متواتر به آن اشاره شده است بلند گفتن بسمله به ویژه در تمامی نمازهای روز و شب است و ترک آن حتی در شرایط تقیه هم روا نیست.(نک:بحارالأنوار، ج۸۲، ص۸۱) از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است:
✨إذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًْ یُقْبِلُ قَوْمٌ عَلَی نَجَائِبَ مِنْ نُورٍ یُنَادُونَ بِأَعْلَی أَصْوَاتِهِمْ الْحَمْدُ للهِ الَّذِی صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّهِ حَیْثُ نَشاءُ قَالَ: فَتَقُولُ الْخَلَائِقُ هَذِهِ زُمْرَهًْ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) فَإِذَا النِّدَاءُ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ هَؤُلَاءِ شِیعَهًْ عَلِیِّ‌بْنِ‎أَبِی‌طَالِبٍ(علیه السلام) فَهُمْ صَفْوَتِی مِنْ عِبَادِی وَ خِیَرَتِی مِنْ بَرِیَّتِی فَتَقُولُ الْخَلَائِقُ إِلَهَنَا وَ سَیِّدَنَا بِمَا نَالُوا هَذِهِ الدَّرَجَهًْ فَإِذَا النِّدَاءُ مِنَ اللَّهِ بِتَخَتُّمِهِمْ فِی الْیَمِینِ وَ صَلَاتِهِمْ إِحْدَی وَ خَمْسِینَ وَ إِطْعَامِهِمُ الْمِسْکِینَ وَ تَعْفِیرِهِمُ الْجَبِینَ وَ جَهْرِهِمْ {بِ} بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ.
یعنی: روز قیامت که می‌شود گروهی از مردم بر شترانی نورانی وارد می‌شوند و با صدای رسایشان فریاد می‌زنند: حمد و ستایش مخصوص خداوندی است که به‌وعده‌ی خویش درباره‌ی ما وفا کرد و زمین [بهشت] را میراث ما قرار داد که هرجا را بخواهیم منزلگاه خود قرار دهیم. (زمر،۷۴)». دیگران [با دیدن آن‌ها] می‌گویند: «ایشان جماعت پیامبرانند»! در این هنگام ندایی از طرف خداوند عزّوجلّ به گوش می‌رسد: «اینان شیعیان علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) می‌باشند که بندگان برگزیده و آفریدگان نیک من هستند». می‌گویند: «ای معبود و مولای ما! چگونه ایشان به این مقام و منزلت رسیده‌اند»؟ ندای الهی در جواب می‌گوید: «به‌واسطه‌ی انگشتر [عقیق] در دست راست کردن و به‌جاآوردن پنجاه‌ویک رکعت نماز [هفده رکعت نمازهای واجب و سی‌وچهار رکعت نمازهای نافله] و غذا دادن به فقیران و پیشانی بر خاک مالیدن [در حال سجده] و با صدای بلند گفتن بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ».
📚همان، ج۸۲، ص۷۹.

 

✍️ در میان اذکار مختلف”بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ” ذکری است که در سختی های زندگی حتما تاثیرگذار است:
✨ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله)- مَنْ حَزَنَهُ أَمْرٌ یَتَعَاطَاهُ فَقَالَ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَ هُوَ مُخْلِصٌ لِلَّهِ وَ یُقْبِلُ بِقَلْبِهِ إِلَیْهِ لَمْ یَنْفَکَّ مِنْ إِحْدَی اثْنَتَیْنِ إِمَّا بُلُوغِ حَاجَتِهِ فِی الدُّنْیَا وَ إِمَّا یُعَدُّ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَ یُدَّخَرُ لَهُ لَدَیْهِ وَ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقَی لِلْمُؤْمِنِینَ.
یعنی: از پیامبر (صلی الله علیه و آله)منقول است که فرمود: هرکس را امری که بدان پرداخته غمگین و محزون‌کند، آنگاه بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ بگوید درحالی‌که خالص برای خدا باشد و با جان و دل، به او روی آورد در آن، یکی از دو فایده است: یا رسیدن به نیاز دنیایی اوست! و یا چیزی است که به نزد خدا، برایش مهیّاست (وَ مَا عِنْدَ اللهِ خَیْرٌ وَ أَبْقَی)؛ و آنچه نزد خداست، برای مؤمنین، بهتر و پاینده‌تر است.
📚 شیخ صدوق، التوحید، ص۲۳۰

✍️ وقتی انسان کارش را با بسمله آغاز کند،خداوند بدون واسطه در کار او ورود پیدا می کند تا کارش بابرکت به اتمام برسد:
✨قال رسول الله(صلی الله علیه و آله)- إِذَا قَالَ الْعَبْدُ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: بَدَأَ عَبْدِی بِاسْمِی وَ حَقٌّ عَلَیَّ أَنْ أُتَمِّمَ لَهُ أُمُورَهُ وَ أُبَارِکَ لَهُ فِی أَحْوَالِه.
یعنی:پیامبر (صلی الله علیه و آله) می فرماید: هرگاه بنده بگوید: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» خدای بزرگ و با عظمت فرماید: «بنده‌ام به نامم آغاز کرد و بر من لازم است امورش را تمام کنم و احوالش را مبارک سازم».
📚 همو، الأمالی، ص۱۷۴

✍️ هم چنین باعث حفظ انسان از ناملایمات آسمانی و زمینی می شود:
✨عنْ فُرَاتِ‌بْنِ‌أَحْنَفَ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُول وَ إِذَا قَرَأْتَ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ سَتَرَتْکَ فِیمَا بَیْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ.
یعنی: فرات‌بن‌احنف از امام باقر (علیه السلام) نقل می‌کند و می‌گوید از امام باقر (علیه السلام) شنیدم که فرمود: «هنگامی‌که بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ را تلاوت نمایی، این آیه تو را میان آسمان‌ها و زمین حفظ خواهد کرد».
📚 شیخ حر عاملی،وسایل الشیعه، ج۶، ص۵۹

✍️ امام صادق(علیه السلام) می فرمایند:
«رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در تلاوت قرآن، از خوش صداترین مردم بود؛ هنگامی‌که در شب به نماز می‌ایستاد ابوجهل و سایر مشرکان می‌آمدند و به قرائت او گوش فرا می‌دادند، همین‌که بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ را می‌گفت آن‌ها انگشتانشان را در گوش‌هایشان کرده و فرار می‌کردند و چون گفتن: بِسْمِ اللهِ را تمام می‌کرد، آن‌ها برگشته و گوش فرا می‌دادند؛ و ابوجهل پیوسته می‌گفت: «ابن ابی‌کبشه [لقبی که مشرکان از روی عناد به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) داده بودند] پیوسته نام پروردگارش را تکرار می‌کند، او حقّاً پروردگارش را دوست دارد». امام صادق (علیه السلام) در اینجا فرمود: «اگر چه ابوجهل انسان دروغگویی بود امّا در این مورد راست گفت». و فرمود: «به همین خاطر بود که خداوند آیه ی ۴۶ سوره ی اسرا را نازل کرد.
📚 محدث نوری،مستدرک الوسایل، ج۴، ص۱۸۵
✨قال رسول الله (صلی الله علیه و آله)- بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ الْآیَهًْ الَّتِی یَقُولُ فِیهَا وَ إِذا ذَکَرْتَ رَبَّکَ فِی الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلی أَدْبارِهِمْ نُفُوراً.(اسراء/۴۶)
یعنی: از پیامبر (صلی الله علیه و آله) منقول است که بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ همانا آیه‌ای است که خداوند عزّوجلّ درباره‌اش فرمود: و هنگامی که پروردگارت را در قرآن به یگانگی یاد می‌کنی، آن‌ها پشت می‌کنند و از تو روی بر می‌گردانند.
📚 همو، ج۴، ص۱۶۶

 

✍️اهل بیت(علیهم السلام) در (بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ) به این نکته تاکید کرده اند که سنّت خدا است و رحمتش بر غضب اش سبقت گرفته است
📚نک:علامه مجلسی،بحارالأنوار، ج۹، ص۳۳۸.
✍️ تبیین آیات قرآن، در شان حجت خداست بنابراین ملاحظه می کنیم حسن بصری از ابن عباس نقل می کند: امام علی(علیه السلام) یک شب از ابتدای آن تا سپیده دم، [فقط معنای] باء ِبِسْمِ اللهِ را برای او شرح داده و به سین آن نرسید و فرمود: «اگر بخواهم می‌توانم بار چهل شتر را از شرح ِبِسْمِ اللهِ سنگین کنم».
📚 اربلی،کشف الغمه ، ج۱، ص۱۳۰؛ بتفاوت لفظی

✍️ شرح بسمله دشوارتر می شود زمانی که به این فرمایش أمیرالمؤمنین(علیه السلام)برسیم که فرمود:
✨ أنَا نُقطَهُ تَحتَ البَاءِ.
یعنی: من نقطه‌ی زیر باء ِبِسْمِ اللهِ هستم.
📚 برغانی، بحرالعرفان، ج۱، ص۳۹

✍️ روش اهل بیت(علیهم السلام) در توضیح در مورد بسمله، تقطیع این عبارت و سپس تبیین آن است:
✨قال العسکری (علیه السلام ) بِسْمِ اللهِ أَیْ أَسْتَعِینُ عَلَی أُمُورِی کُلِّهَا بِاللَّهِ الَّذِی لَا تَحِقُّ الْعِبَادَهًْ إِلَّا لَهُ الْمُغِیثِ إِذَا اسْتُغِیثَ وَ الْمُجِیبِ إِذَا دُعِیَ.
یعنی: بِسْمِ اللهِ، یعنی در تمام امورم، از خدا یاری می‌طلبم! خدایی که پرستش و بندگی، جز برای او شایسته نیست! خدایی که دادرس است؛ آنگاه که از او دادخواهی شود، پذیرا و جوابگوست؛ هر آنگاه که خوانده شود!
📚 شیخ صدوق، التوحید، ص۲۳۰

✍️ این تقطیع در مورد صفات الرحمان و الرحیم نیست و رحمان صفت عام خدا و رحیم صفت خاص خداوند به بندگانش بیان شده است، ابوبصیر از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند که:
✨أنَّهُ سُئِلَ عَنْ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. فَقَالَ: الْبَاءُ بَهَاءُ اللَّهِ وَ السِّینُ سَنَاءُ اللَّهِ وَ الْمِیمُ مُلْکُ اللَّهِ. قَالَ: قُلْتُ: اللَّهُ؟ فَقَالَ: الْأَلِفُ آلَاءُ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ مِنَ النَّعِیمِ بِوَلَایَتِنَا وَ اللَّامُ إِلْزَامُ اللَّهِ خَلْقَهُ وَلَایَتَنَا. قُلْتُ: فَالْهَاءُ؟ فَقَالَ: هَوَانٌ لِمَنْ خَالَفَ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام). قُلْتُ: الرَّحْمَنُ؟ قَالَ: بِجَمِیعِ الْعَالَمِ. قُلْتُ: الرَّحِیمُ؟ قَالَ: بِالْمُؤْمِنِینَ خَاصَّهًْ.
یعنی: ابوبصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) از معنی بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ سؤال شد.
فرمود: «که باء بهاء خدا است و سین سناء خدا و میم ملک خدا».

عرض کردم: «الله یعنی چه»؟ فرمود: «الف آلاء و نعمت‌های خدا بر خلقش از نعیم به ولایت ما است؛ و لام الزام خدا بر خلق خود است که ولایت ما را بر ایشان لازم گردانیده است».

عرض کردم: «هاء چه معنی دارد»؟ فرمود: «هوان و خواری از برای کسی است که با محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل محمّد (علیهم السلام) مخالفت کرده».

عرض کردم: «رحمن»؟ فرمود: «به همه‌ی عالم بخشاینده است». عرض کردم: «رحیم»؟ فرمود: «به مؤمنان بخصوص مهربان است».
📚همان، ص۲۳

 

✍️به صفت (الرحیم) که اشاره شد شامل رحمت خاص خداوند به مومنان است در روایات مختلف پرداخته شده است.
مومن، که با مسلمان متفاوت است شامل شیعیان دوازده امامی می شود که صفت (الرحیم) با فعل حیاتی و مهم ” تقیه” در زندگی آنان جاری است.
تقیه عبارت است از خودداری از اظهار عقیده و پنهان داشتن آن یا انجام دادن کاری بر خلاف نظر قلبی به دلایلی خاص است که سخن پیرامون آن مجالی دیگر می طلبد اما باید دانست که در شمار تاکیدهای مکرر معصومان(علیهم السلام) بوده است:
✨ امام هادی (علیه السلام) می فرماید:
الرّحیم بِعِبَادِهِ الْمُؤْمِنِینَ مِنْ شِیعَهًْ آلِ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) وُسِّعَ لَهُمْ فِی التَّقِیَّهًْ یُجَاهِرُونَ بِإِظْهَارِ مُوَالَاهًْ أَوْلِیَاءِ اللَّهِ وَ مُعَادَاهًْ أَعْدَائِهِ إِذَا قَدَرُوا وَ یُسِرُّونَ بِهَا إِذَا عَجَزُوا.
یعنی: به بنده‌های مؤمن اش که شیعه آل محمّدند (علیهم السلام) مهربان است، تقیّه را برای آنان (شیعیان) روا داشته شیعیانی که با قدرت، دوستی دوستان خدا و دشمنیِ دشمنان خدا را آشکار کنند و درحال تقیّه که از ابراز آن عاجزند نهان سازند.
📚 شیخ حر عاملی، وسایل الشیعه، ج۲۸، ص۲۲۴
✍️ هم چنین رحمت های دیگر زندگی انسان ناشی از رحمت واسعه ی خداوندی است و اوج آن در قیامت است که همه ی بندگان بدان نیازمندند:
✨امام علی (علیه السلام)می فرماید:
رَحِیمٌ بِعِبَادِهِ الْمُؤْمِنِینَ، وَ مِنْ رَحْمَتِهِ أَنَّهُ خَلَقَ مِائَهًْ رَحْمَهًْ، وَ جَعَلَ مِنْهَا رَحْمَهًْ وَاحِدَهًْ فِی الْخَلْقِ کُلِّهِمْ، فَبِهَا یَتَرَاحَمُ النَّاسُ، وَ تَرَحَّمُ الْوَالِدَهًْ وَلَدَهَا، وَ تَحْنُو الْأُمَّهَاتُ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ عَلَی أَوْلَادِهَا. فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًْ أَضَافَ هَذِهِ الرَّحْمَهًْ {الْوَاحِدَهًْ} إِلَی تِسْعٍ وَ تِسْعِینَ رَحْمَهًْ فَیَرْحَمُ بِهَا أُمَّهًْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله)، ثُمَّ یُشَفِّعُهُمْ فِیمَنْ یُحِبُّونَ لَهُ الشَّفَاعَهًْ مِنْ أَهْلِ الْمِلَّهًْ.
یعنی: [و امّا الرَّحِیمِ؛ معنایش این است که]: او به بندگان مؤمنش رحیم است. و از رحمت اوست که صد رحمت آفرید و از آن، رحمت واحدی در خلایق و همه‌ی آفریدگان، قرار داد. و به‌خاطر آن، مردم به یکدیگر، رحیم و دلسوزند و مادر، به فرزندش مهربان و از این رو مادران در عالم حیوانات، بر اولادشان گرایش و عطوفت دارند. پس آنگاه که روز رستاخیز، فرا رسد [رحمت واحد] را به نودونه بخش دیگر بیفزاید! و با آن، به امّت جلیل محمّد رحمت آورد آنگاه درباره‌ی کسانی از اهل این ملّت که برایشان خواهان شفاعت هستند شفیعشان گرداند.
📚 الإمام العسکری،التفسیر، ص۳۷

 

📖 ألْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمینَ
🔮حمد و سپاس مخصوص خداوندى است که پروردگار جهانیان است.

✨ امام صادق(علیه السلام)‌ می فرماید:
شُکْرُ النِّعْمَهًْ اجْتِنَابُ الْمَحَارِمِ وَ تَمَامُ الشُّکْرِ قَوْلُ الرَّجُلِ الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.
یعنی: شکرنعمت، کناره‌گیری از حرام‌هاست و نهایت شکرگفتن: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ است.
📚 علامه مجلسی،بحارالأنوار، ج۶۸، ص۴۰؛ همو، ج۹۰، ص۲۱۴.

✨ در جایی دیگر می فرمایند: الحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ؛ دَعْوَی أَهْلِ الْجَنَّهًْ حِینَ شَکَرُوا اللَّهَ حُسْنَ الثَّوَابِ.
یعنی: الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ* الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ؛ سخن بهشتیان است در آن هنگام که خداوند را به خاطر پاداش‌های نیک شکر می‌گزارند.
📚 همو، ج۸۲، ص۲۱ و ج۸۹، ص۲۳۸؛ العیاشی،التفسیر ج۱، ص۲۲.

✨ هم چنین می فرماید: تَفْسِیرُ الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ یَعْنِی الشُّکْرَ لِلَّهِ وَ هُوَ أَمْرٌ وَ لَفْظُهُ خَبَرٌ وَ الْأَمْرُ مُضْمَرٌ فِیهِ وَ مَعْنَاهُ قُلِ الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ.
یعنی: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِین؛ یعنی شکر و سپاس مخصوص خداوند است. این جمله امر در قالب جمله خبریه است و امرش در تقدیر می‌باشد و در اصل این‌گونه است: بگو: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ.
📚 علامه مجلسی،بحارالأنوار، ج۸۲، ص۵۱/همو، ج۸۹، ص۲۲۹.

 

✨رسول خدا(صلی الله علیه و آله)می فرمایند: أَرْبَعٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ فِی نُورِ اللَّهِ الْأَعْظَمِ … وَ مَنْ إِذَا أَصَابَ خَیْراً قَالَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِین.
یعنی: هرکه دارای چهار چیز باشد در نور اعظم الهی خواهد بود. تا جایی که فرمود: «و آن کس که چون به خیری دست یابد بگوید: الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ».
📚 برقی، المحاسن، ج۱، ص۸

✨امام صادق (علیه السلام) از قول رسول خدا می فرمایند:
إِنَّ فِی ابْنِ‌آدَمَ (علیه السلام) ثَلَاثَمِائَهًْ وَ سِتِّینَ عِرْقاً مِنْهَا مِائَهًْ وَ ثَمَانُونَ مُتَحَرِّکَهًْ وَ مِنْهَا مِائَهًْ وَ ثَمَانُونَ سَاکِنَهًْ فَلَوْ سَکَنَ الْمُتَحَرِّکُ لَمْ یَنَمْ وَ لَوْ تَحَرَّکَ السَّاکِنُ لَمْ یَنَمْ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِذَا أَصْبَحَ قَالَ: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِ الْعالَمِینَ کَثِیراً عَلَی کُلِّ حَالٍ ثَلَاثَمِائَهًْ وَ سِتِّینَ مَرَّهًْ وَ إِذَا أَمْسَی قَالَ: مِثْلَ ذَلِک.
یعنی: در بنی‌آدم سیصدوشصت رگ بوده که صدوهشتاد رگ متحرّک و صدوهشتاد رگ دیگر ساکن می‌باشند، اگر رگ‌های متحرّک ساکن شده و یا بالعکس رگ‌های ساکن متحرّک گردند شخص را خواب نمی‌برد و رسول خدا هر صبح و شام به شکرانه سالم‌بودن رگ‌ها سیصدوشصت مرتبه می‌فرمود: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.
📚 شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۵۰۳

✨امام صادق(علیه السلام)می فرمایند
مَنْ قَالَ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ إِذَا أَصْبَحَ: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ فَقَدْ أَدَّی شُکْرَ یَوْمِهِ وَ مَنْ قَالَهَا إِذَا أَمْسَی فَقَدْ أَدَّی شُکْرَ لَیْلَتِهِ.
یعنی: هرکس که هنگام دخول در صبح، چهار مرتبه بگوید: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ شکر آن روز را انجام داده و هرکس هنگام دخول در شب آن را بگوید؛ شکر شبش را ادا کرده است.
📚همان

✨در جای دیگر می فرمایند:
مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَی عَبْدٍ بِنِعْمَهًْ صَغُرَتْ أَوْ کَبُرَتْ فَقَالَ: الْحَمْدُ لِلهِ، إِلَّا أَدَّی شُکْرَهَا.
یعنی: هر نعمتی که خداوند به بنده‌ای عطا کند چه کوچک باشد و یا بزرگ و او بگوید: الْحَمْدُ للهِ شکر آن را ادا کرده است.
📚تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۶۸

✨أمیرالمؤمنین (علیه السلام)از قول پیامبر(صلی الله علیه و آله)می فرمایند:
فَإِذَا قَالَ {العبد}: الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ حَمِدَنِی عَبْدِی وَ عَلِمَ أَنَّ النِّعَمَ الَّتِی لَهُ مِنْ عِنْدِی وَ الْبَلَایَا الَّتِی انْدَفَعَتْ عَنْهُ بِتَطَوُّلِی أُشْهِدُکُمْ أَنِّی أُضِیفُ لَهُ نِعَمَ الدُّنْیَا إِلَی نَعِیمِ الْآخِرَهًْ وَ أَدْفَعُ عَنْهُ بَلَایَا الْآخِرَهًْ کَمَا دَفَعْتُ عَنْهُ بَلَایَا الدُّنْیَا.
یعنی: پس هنگامی که بنده بگوید: الْحَمْدُ لِله رَبِّ الْعالَمِینَ، خداوند فرماید: «بنده‌ام ستایشم کرد و دانست هر نعمتی دارد از من است و هر بلا از او بگردد به فضل من است؛ شما گواه باشید نعمت آخرت را به نعمت دنیایش افزودم و بلاهای آخرت را همان‌طور که بلاهای دنیا را از او دفع کردم، از او دور خواهم کرد».
📚 محدث نوری، مستدرک الوسایل، ج۴، ص۲۲۸/ ج۴، ص۳۲۷

 

✨رسول خدا(صلی الله علیه و آله)می فرمایند: أَرْبَعٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ فِی نُورِ اللَّهِ الْأَعْظَمِ … وَ مَنْ إِذَا أَصَابَ خَیْراً قَالَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِین.
یعنی: هرکه دارای چهار چیز باشد در نور اعظم الهی خواهد بود. تا جایی که فرمود: «و آن کس که چون به خیری دست یابد بگوید: الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ».
📚 برقی، المحاسن، ج۱، ص۸

✨امام صادق (علیه السلام) از قول رسول خدا می فرمایند:
إِنَّ فِی ابْنِ‌آدَمَ (علیه السلام) ثَلَاثَمِائَهًْ وَ سِتِّینَ عِرْقاً مِنْهَا مِائَهًْ وَ ثَمَانُونَ مُتَحَرِّکَهًْ وَ مِنْهَا مِائَهًْ وَ ثَمَانُونَ سَاکِنَهًْ فَلَوْ سَکَنَ الْمُتَحَرِّکُ لَمْ یَنَمْ وَ لَوْ تَحَرَّکَ السَّاکِنُ لَمْ یَنَمْ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِذَا أَصْبَحَ قَالَ: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِ الْعالَمِینَ کَثِیراً عَلَی کُلِّ حَالٍ ثَلَاثَمِائَهًْ وَ سِتِّینَ مَرَّهًْ وَ إِذَا أَمْسَی قَالَ: مِثْلَ ذَلِک.
یعنی: در بنی‌آدم سیصدوشصت رگ بوده که صدوهشتاد رگ متحرّک و صدوهشتاد رگ دیگر ساکن می‌باشند، اگر رگ‌های متحرّک ساکن شده و یا بالعکس رگ‌های ساکن متحرّک گردند شخص را خواب نمی‌برد و رسول خدا هر صبح و شام به شکرانه سالم‌بودن رگ‌ها سیصدوشصت مرتبه می‌فرمود: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.
📚 شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۵۰۳

✨ امام صادق(علیه السلام)می فرمایند
مَنْ قَالَ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ إِذَا أَصْبَحَ: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ فَقَدْ أَدَّی شُکْرَ یَوْمِهِ وَ مَنْ قَالَهَا إِذَا أَمْسَی فَقَدْ أَدَّی شُکْرَ لَیْلَتِهِ.
یعنی: هرکس که هنگام دخول در صبح، چهار مرتبه بگوید: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ شکر آن روز را انجام داده و هرکس هنگام دخول در شب آن را بگوید؛ شکر شبش را ادا کرده است.
📚همان

✨در جای دیگر می فرمایند:
مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَی عَبْدٍ بِنِعْمَهًْ صَغُرَتْ أَوْ کَبُرَتْ فَقَالَ: الْحَمْدُ لِلهِ، إِلَّا أَدَّی شُکْرَهَا.
یعنی: هر نعمتی که خداوند به بنده‌ای عطا کند چه کوچک باشد و یا بزرگ و او بگوید: الْحَمْدُ للهِ شکر آن را ادا کرده است.
📚تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۶۸

✨أمیرالمؤمنین (علیه السلام)از قول پیامبر(صلی الله علیه و آله)می فرمایند:
فَإِذَا قَالَ {العبد}: الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ حَمِدَنِی عَبْدِی وَ عَلِمَ أَنَّ النِّعَمَ الَّتِی لَهُ مِنْ عِنْدِی وَ الْبَلَایَا الَّتِی انْدَفَعَتْ عَنْهُ بِتَطَوُّلِی أُشْهِدُکُمْ أَنِّی أُضِیفُ لَهُ نِعَمَ الدُّنْیَا إِلَی نَعِیمِ الْآخِرَهًْ وَ أَدْفَعُ عَنْهُ بَلَایَا الْآخِرَهًْ کَمَا دَفَعْتُ عَنْهُ بَلَایَا الدُّنْیَا.
یعنی: پس هنگامی که بنده بگوید: الْحَمْدُ لِله رَبِّ الْعالَمِینَ، خداوند فرماید: «بنده‌ام ستایشم کرد و دانست هر نعمتی دارد از من است و هر بلا از او بگردد به فضل من است؛ شما گواه باشید نعمت آخرت را به نعمت دنیایش افزودم و بلاهای آخرت را همان‌طور که بلاهای دنیا را از او دفع کردم، از او دور خواهم کرد».
📚 محدث نوری، مستدرک الوسایل، ج۴، ص۲۲۸/ ج۴، ص۳۲۷

 

✨امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: وَ مَعْنَی رَبِّ أَیْ خَالِقِ.
رَبِّ یعنی آفریننده.
📚 القمی، التفسیر ، ج۱، ص۲۸؛ بتفاوت

✨امام رضا (علیه السلام) می فرمایند:
رَبِّ الْعالَمِینَ تَوْحِیدٌ لَهُ وَ تَحْمِیدٌ وَ إِقْرَارٌ بِأَنَّهُ هُوَ الْخَالِقُ الْمَالِکُ لَا غَیْرُهُ.
یعنی: رَبِّ الْعَالَمِینَ؛ یگانه‌شمردن و ستایش خداوند است و اقرار به اینکه او آفریدگار فرمانرواست و نه کس دیگر.
📚 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۱۰

✨امام علی (علیه السلام) می فرمایند:
رَبِّ الْعالَمِینَ مَالِکُهُمْ وَ خَالِقُهُمْ وَ سَائِقُ أَرْزَاقِهِمْ إِلَیْهِمْ، مِنْ حَیْثُ یَعْلَمُونَ، وَ مِنْ حَیْثُ لَا یَعْلَمُون.
یعنی: رَبِّ الْعالَمِینَ یعنی مالک و خالق آن‌ها، کسی که ارزاقشان را به طریقی که خود می‌دانند و نیز از طرقی که خود متوجّه نمی‌شوند به‌سویشان سوق می‌دهد.
📚 مجموعه ورام، ج۲، ص۱۰۷

 

✍️ کلمه ی” الْعالَمِینَ” در اولین آیه اشاره به
همه ی آفریده های خداوند دارد؛ امام‌ صادق (علیه السلام)می فرماید:
⚜️ و الْعالَمِینَ کُلُّ مَخْلُوقٍ خَلَقَهُ اللَّهُ.
یعنی هر آفریده‌ای که خداوند آفریده است.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۲، ص۵۱ و ج۸۹، ص۲۲۹ و القمی، ج۱، ص۲۸؛ با کمی تفاوت

✍️ روایات بسیاری وجود دارد که نشان می دهد شناخت ما نسبت به شگفتی های آفرینش بسیار محدود است و خداوند پروردگار همه ی این عوالم و مخلوقات است؛ به عنوان مثال: از امام صادق(علیه السلام) نقل است که فرمود:
⚜️ إنَّ لِلَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ اثْنَیْ عَشَرَ أَلْفَ عَالَمٍ کُلُّ عَالَمٍ مِنْهُمْ أَکْبَرُ مِنْ سَبْعِ سَمَاوَاتٍ وَ سَبْعِ أَرَضِینَ مَا یَرَی عَالَمٌ مِنْهُمْ أَنَّ لِلَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ عَالَماً غَیْرَهُمْ وَ إِنِّی الْحُجَّهًْ عَلَیْهِمْ.
یعنی: به‌راستی دوازده هزار عالم برای خدای عزّوجلّ است که هرکدام از هفت آسمان و هفت زمین بزرگترند و هیچ‌کدامشان نمی‌دانند که خدای عزّوجلّ عالم دیگری دارد و من حجّت بر همه‌ی آن‌ها هستم.
📚همو، ج۲۷، ص۴۱.

 

📖 ألرَّحْمنِ الرَّحیمِ
رحمان به مخلوقات و رحیم به مومنان است.

✨از امام صادق (علیه السلام) نقل است که فرمود:
إِنَّ اللَّهَ عَرَجَ بِنَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله)…قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ الْآنَ وَصَلْتَ إِلَیَّ فَسَمِّ بِاسْمِی فَقَالَ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ جُعِلَ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فِی أَوَّلِ السُّورَهًْ ثُمَّ قَالَ لَهُ: احْمَدْنِی. فَقَالَ: الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) فِی نَفْسِهِ شُکْراً. فَقَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) قَطَعْتَ حَمْدِی فَسَمِّ بِاسْمِی فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ جُعِلَ فِی الْحَمْدِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مَرَّتَیْنِ.
یعنی: هنگامی که خداوند پیامبر (صلی الله علیه وآله) را عروج داد … خداوند عزّوجلّ فرمود: «الان به من رسیدی؛ پس اسم مرا یاد کن». حضرت فرمود: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» و به‌همین خاطر در اوّل هر سوره گفتن بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ قرار داد. سپس حق تعالی به آن حضرت فرمود: «مرا ستایش کن». حضرت عرضه داشت: «الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ». نبی اکرم (در نفس خود پس از تحمید عرضه داشت: «شُکراً». بلافاصله حق‌تعالی فرمود: «ای محمّد!حمد و ستایش مرا با گفتن [شُکراً] قطع کردی پس دوباره اسم مرا ببر». و به‌همین خاطر در سوره‌ی حمد عبارت الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ دو مرتبه گفته می‌شود.
📚 شیخ کلینی، الکافی، ج۳، ص۴۸۴

✨أمیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید:
قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَسَمْتُ فَاتِحَهًْ الْکِتَابِ بَیْنِی وَ بَیْنَ عَبْدِی فَنِصْفُهَا لِی وَ نِصْفُهَا لِعَبْدِی وَ لِعَبْدِی مَا سَأَلَ إِذَا قَالَ الْعَبْد…فَإِذَا قَالَ: الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ، قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: شَهِدَ لِی بِأَنِّی الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ أُشْهِدُکُمْ لَأُوَفِّرَنَّ مِنْ رَحْمَتِی حَظَّهُ وَ لَأُجْزِلَنَّ مِنْ عَطَائِی نَصِیبَهُ.
یعنی: خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: «فاتحه الکتاب را بین خود و بنده‌ام تقسیم کردم، نصف آن از آن خود، و نصف دیگرش برای بنده‌ام است و آنچه را که بنده‌ام طلب کند به‌دست خواهد آورد … وقتی بگوید: الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ، خداوند بزرگ و با عظمت گوید: بنده‌ام شهادت داد که من رحمان و رحیم هستم، نصیب او را از رحمتم افزون خواهم کرد، و بهره‌اش را از عطا و بخششم زیاد خواهم نمود».
📚 شیخ صدوق، عیون أخبارالرضا(علیه السلام)، ج۱، ص۳۰۰

✨امام صادق(علیه السلام)می فرماید:
الرَّحْمنِ بِجَمِیعِ خَلْقِهِ الرَّحِیمِ بِالْمُؤْمِنِینَ خَاصَّهًْ.
یعنی:الرَّحْمنِ؛ یعنی او بر تمامی آفریدگان خود رحمان و بخشنده و بر مؤمنان به‌طور خاص رحیم و مهربان است.
📚 القمی، التفسیر، ج۱، ص۲۸

✨ امام رضا (علیه السلام)می فرماید:
الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اسْتِعْطَافٌ وَ ذِکْرٌ لآِلَائِهِ وَ نَعْمَائِهِ عَلَی جَمِیعِ خَلْقِهِ.
یعنی: الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ؛ جلب رضایت خداوند و ذکر الطاف و نعمت‌های او بر تمام مخلوقات و بندگانش است.
📚 شیخ صدوق، عیون أخبارالرضا(علیه السلام) ،ج۲، ص۱۰۷

✨امام کاظم(علیه السلام) می فرماید:
قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: قَسَمْتُ بَیْنِی وَ بَیْنَ عَبْدِی هَذِهِ السُّورَهًْ فَإِذَا قَالَ أَحَدُهُمْ: الْحَمْدُ للهِ، فَقَدْ حَمِدَنِی. وَ إِذَا قَالَ: رَبِّ الْعالَمِینَ فَقَدْ عَرَفَنِی وَ إِذَا قَالَ: الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فَقَدْ مَدَحَنِی.
یعنی: خدای تعالی فرمود: «این سوره را بین خود و بنده‌ام تقسیم کردم؛ هرگاه یکی از آنان بگوید: الْحَمْدُ لِلهِ، مسلّماً مرا ستایش کرده و هرگاه بگوید: رَبِّ الْعالَمِینَ، مسلّماً مرا شناخته و هرگاه بگوید: الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ، مسلّماً مرا ستایش کرده است».
📚 شیخ مفید، إرشادالقلوب، ج۲، ص۴۱۲.

 

📖مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ
مالک روز جزاست
✨ امام رضا (علیه السلام)می فرماید:- فِیمَا ذَکَرَهُ الْفَضْلُ مِنَ الْعِلَلِ عَنِ الرِّضَا (علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ … مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ إِقْرَارٌ لَهُ بِالْبَعْثِ وَ الْحِسَابِ وَ الْمُجَازَاهًْ وَ إِیجَابُ مُلْکِ الْآخِرَهًْ لَهُ کَإِیجَابِ مُلْکِ الدُّنْیَا.

یعنی: با عبارت مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ؛ بنده اقرار می‌کند به اینکه در قیامت برانگیخته خواهد شد و مورد حساب‌خواهی از همه‌ی اعمال و افعال و ترک افعال قرار خواهد گرفت و بر حسب مورد جزا خواهد دید، و نیز اعتراف و اقرارداشتن به اینکه پادشاهی یا مالکیّت روز جزا یا آخرت را از برای او می‌داند همچنان که پادشاهی دنیا را نیز مخصوص او می‌داند.
📚 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۱۰

✨ از همان امام همام آمده است: فِیمَا ذَکَرَهُ الْفَضْلُ مِنَ الْعِلَلِ عَنِ الرِّضَا (علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ … مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ إِقْرَارٌ لَهُ بِالْبَعْثِ وَ الْحِسَابِ وَ الْمُجَازَاهًْ وَ إِیجَابُ مُلْکِ الْآخِرَهًْ لَهُ کَإِیجَابِ مُلْکِ الدُّنْیَا.
یعنی: … مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ؛ با این عبارت بنده اقرار می‌کند به اینکه در قیامت برانگیخته خواهد شد و مورد حساب‌خواهی از همه‌ی اعمال و افعال و ترک افعال قرار خواهد گرفت و بر حسب مورد جزا خواهد دید، و نیز اعتراف و اقرارداشتن به اینکه پادشاهی یا مالکیّت روز جزا یا آخرت را از برای او می‌داند همچنان که پادشاهی دنیا را نیز مخصوص او می‌داند.
📚 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۱۰

 

📖 إیّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیّاکَ نَسْتَعینُ
[پروردگارا] تنها تو را مى‌پرستیم و تنها از تو یارى مى‌جوییم.

✨أمیرالمؤمنین(علیه السلام) می فرماید: فَإِذَا قَالَ الْعَبْدُ: إِیَّاکَ نَعْبُدُ. قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ صَدَقَ عَبْدِی إِیَّایَ یَعْبُدُ لَأُثِیبَنَّهُ عَلَی عِبَادَتِهِ ثَوَاباً یَغْبِطُهُ کُلُّ مَنْ خَالَفَهُ فِی عِبَادَتِهِ لِی فَإِذَا قَالَ: وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: بِیَ اسْتَعَانَ وَ إِلَیَّ الْتَجَأَ أُشْهِدُکُمْ لَأُعِینَنَّهُ عَلَی أَمْرِهِ وَ لَأُغِیثَنَّهُ فِی شَدَائِدِهِ وَ لآَخُذَنَّ بِیَدِهِ یَوْمَ الْقِیَامَهًْ عِنْدَ نَوَائِبِهِ.
یعنی: وقتی بنده می‌گوید: (إِیَّاکَ نَعْبُدُ) خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: «بنده‌ام راست می‌گوید، فقط مرا می‌پرستد، شاهد باشید به خاطر این عبادتش، به او ثوابی خواهم داد که هرکس در این عبادت با او مخالف بوده به او غبطه بخورد»؛ و وقتی بگوید: «وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ» خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: «بنده‌ام از من کمک می‌خواهد و به من پناهنده شده است، شاهد باشید که او را بر کارش کمک خواهم کرد و در سختی‌ها به فریادش خواهم رسید و در روز سختی، دستش را خواهم گرفت».
📚 شیخ صدوق،الأمالی، ص۱۷۴.

✨ از امام سجاد(علیه السلام)در تفسیرالعسکری (علیه السلام) آمده است: قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: قُولُوا یَا أَیُّهَا الْخَلْقُ الْمُنْعَمَ عَلَیْهِمْ إِیَّاکَ نَعْبُدُ أَیُّهَا الْمُنْعِمُ عَلَیْنَا نُطِیعُکَ مُخْلِصِینَ مَعَ التَّذَلُّلِ وَ الْخُشُوعِ بِلَا رِیَاءٍ وَ لَا سُمْعَهًْ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ مِنْکَ نَسْأَلُ الْمَعُونَهًْ عَلَی طَاعَتِکَ لِنُؤَدِّیَهَا کَمَا أَمَرْتَ وَ نَتَّقِی مِنْ دُنْیَانَا مَا عَنْهُ نَهَیْتَ وَ نَعْتَصِمُ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ وَ مِنْ سَائِرِ مَرَدَهًْ الْإِنْسِ مِنَ الْمُضِلِّینَ وَ مِنَ الْمُؤْذِینَ الضَّالِّینَ بِعِصْمَتِکَ.
یعنی: «شما مردم که مشمول نعمت‌های خدا هستید بگویید: (إِیَّاکَ نَعْبُدُ)، ای خدایی‌که نعمتت را بر ما ارزانی داده‌ای ما با کمال اخلاص و ذلّت و خشوع و خضوع بدون ریاء و خودنمایی تو را اطاعت و عبادت می‌نماییم (وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ)، برای ادای اطاعت فقط از تو، یاری می‌خواهیم همان‌طوری که دستور داده و از اثر یاری تو خود را از محرّمات و خواسته‌های نامشروع دنیوی دور داشته و پرهیز می‌کنیم و به حفظ و نگهداری تو، خود را از شیطان و از انسان‌های گمراه‌کننده و از شرّ و آزار ستم‌کاران مصون و محفوظ می‌داریم.
📚همان، ۳۹ و علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۵۱

✨ از امام رضا(علیه السلام) نقل شده است که: أَنَّهُ قَالَ … إِیَّاکَ نَعْبُدُ رَغْبَهًْ وَ تَقَرُّبٌ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ وَ إِخْلَاصٌ لَهُ بِالْعَمَلِ دُونَ غَیْرِهِ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ اسْتِزَادَهًْ مِنْ تَوْفِیقِهِ وَ عِبَادَتِهِ وَ اسْتِدَامَهًْ لِمَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ نَصَرَهُ.
یعنی: فرمود: «… إِیَّاکَ نَعْبُدُ؛ و این نشان میل و رغبت و روی‌آوردن و نزدیکی‌جستن به خداوندی است که نام و یادش بلند مرتبه است، و بیان اخلاص و پاکدلی و پاک‌نیّتی است در عمل برای خداوند متعال نه دیگری جز او، وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ، این لفظ بیان زیاده‌طلبی و افزون‌خواهی از توفیق خداوند برای انجام عبادت است. چرا که بنده می‌داند که به عبادت پروردگارش روی آورده و به یاری او موفّق به این عمل‌شده پس افزونی این مراتب و دوام آن را می‌خواهد، و پیاپی بودن آن نعمت‌ها که خداوند به او کرامت فرموده و یاریش نموده است.
📚 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۱۰

✨ الصّادق (علیه السلام)- عَن مُحَمَّدِبنِ‌مُسلِمٍ سَمِعْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ … إِیَّاکَ نَعْبُدُ إِخْلَاصٌ لِلْعِبَادَهًْ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ أَفْضَلُ مَا طَلَبَ بِهِ الْعِبَادُ حَوَائِجَهُمْ.
یعنی: محمّدبن‌مسلم گوید: از امام صادق(علیه السلام) شنیدم که فرمود: «… إِیَّاکَ نَعْبُدُ بیان خلوصِ نیّت در عبادت خداست و إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ برترین وسیله‌ای است که بندگان با آن از خدا، حاجت‌هایشان را درخواست کنند».
📚 العیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۲.

✨از أمیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل است که فرمود: وَ أَمَّا قَوْلُهُ: إِیَّاکَ نَعْبُدُ فَإِنَّا نَعْبُدُ اللَّهَ وَ لَا نُشْرِکُ بِهِ شَیْئاً وَ أَمَّا قَوْلُهُ: وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ فَإِنَّا نَسْتَعِینُ بِاللَّهِ عَزَّوَجَلَّ عَلَی الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ لَا یُضِلُّنَا کَمَا أَضَلَّکُمْ.
یعنی: منظور از ( إِیَّاکَ نَعْبُدُ)  یعنی خدا را می‌پرستیم و برای او شریکی قائل نیستیم و منظور از ( إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ)   یعنی ما از خدا کمک می‌خواهیم که ما را بر شیطان منفور مدد نماید؛ تا ما را مانند آن‌ها گمراه نکند.
📚 دیلمی، إرشادالقلوب، ج۲، ص۳۶۵

✨ قالَ أَمِیرُ‌الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِأَصْحَابِهِ قُولُوا: إِیَّاکَ نَعْبُدُ أَیْ نَعْبُدُ وَاحِداً لَا نَقُولُ کَمَا قَالَتِ الدَّهْرِیَّهًْ إِنَّ الْأَشْیَاءَ لَا بَدْءَ لَهَا وَ هِیَ دَائِمَهًْ وَ لَا کَمَا قَالَتِ الثَّنَوِیَّهًْ الَّذِینَ قَالُوا إِنَّ النُّورَ وَ الظُّلْمَهًْ هُمَا الْمُدَبِّرَانِ وَ لَا کَمَا قَالَ مُشْرِکُو الْعَرَبِ إِنَّ أَوْثَانَنَا آلِهَهًْ فَلَا نُشْرِکُ بِکَ شَیْئاً وَ لَا نَدَّعِی مِنْ دُونِکَ إِلَهاً کَمَا یَقُولُ هَؤُلَاءِ الْکُفَّارُ وَ لَا نَقُولُ کَمَا قَالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی إِنَّ لَکَ وَلَداً تَعَالَیْتَ عَنْ ذَلِکَ.
یعنی: رسول اسلام رو به اصحاب کرده و فرمود: «بگویید: إِیَّاکَ نَعْبُدُ یعنی: خداوند یگانه را عبادت و پرستش می‌کنیم، نه همچون اعتقاد دهریّه که می‌گویند: «اشیاء همه قدیم و همیشگی‌اند» و نه مانند ثنویّه که معتقدند: «نور و ظلمت، جهان را تدبیر می‌کند» و نه چون بت‌پرستان که می‌گویند: «بت‌ها خدایان ما هستند»، پس هیچ‌چیز را با تو شریک نمی‌گیریم، و همچون اعتقاد این کفّار، جز تو خدایی را نمی‌خوانیم، و نه مانند یهود و نصاری هستیم که برایت فرزند قائل‌اند، خداوندا! تو از تمام این پیرایه‌ها برتری».
📚 شیخ طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۲۸

✨أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: قَسَمْتُ بَیْنِی وَ بَیْنَ عَبْدِی هَذِهِ السُّورَهًْ فَإِذَا قَالَ أَحَدُهُم … إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ فَقَدْ صَدَقَ عَبْدِی فِی عِبَادَتِی بَعْدَ مَا سَأَلَنِی وَ بَقِیَّهًْ هَذِهِ السُّورَهًْ لَهُ.
یعنی: خدای تعالی فرموده است: این سوره را بین خود و بنده‌ام تقسیم کردم هرگاه یکی از آنان بگوید: «… إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ» همانا بنده‌ام در عبادتش بعد از آنکه از من خواهش کرده، راست گفته و باقیمانده‌ی این سوره برای اوست.
📚علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۶، ص۳۴۹

 

✨ أمیرالمؤمنین(علیه السلام) از پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقل می کند: قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: قُولُوا إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ عَلَی طَاعَتِکَ وَ عِبَادَتِکَ وَ عَلَی رَفْعِ شُرُورِ أَعْدَائِکَ وَ رَدِّ مَکَایِدِهِمْ وَ الْمُقَامِ عَلَی مَا أَمَرْتَ بِهِ وَ قَالَ (صلی الله علیه و آله) عَنْ جَبْرَئِیلَ عَنِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ یَا عِبَادِی کُلُّکُمْ ضَالٌّ إِلَّا مَنْ هَدَیْتُهُ فَاسْأَلُونِی الْهُدَی أَهْدِکُمْ وَ کُلُّکُمْ فَقِیرٌ إِلَّا مَنْ أَغْنَیْتُ فَاسْأَلُونِی الْغِنَی أَرْزُقْکُمْ وَ کُلُّکُمْ مُذْنِبٌ إِلَّا مَنْ عَافَیْتُهُ فَاسْأَلُونِی الْمَغْفِرَهًْ أَغْفِرْ لَکُمْ وَ مَنْ عَلِمَ أَنِّی ذُوقُدْرَهًْ عَلَی الْمَغْفِرَهًْ فَاسْتَغْفَرَنِی بِقُدْرَتِی غَفَرْتُ لَهُ وَ لَا أُبَالِی.

یعنی: خدای تعالی فرمود: «بگویید: إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ؛ یعنی برطاعت و بندگی‌ات تنها از تو کمک می‌خواهیم و در کنار زدن حیله و شرّ دشمنانت [ای خدا! تنها، از تو کمک می‌جوییم] و آنچه بفرمایی امر، امر توست». و آن حضرت  از جبرئیل، از طرف خدای عزّوجلّ فرمود: «بندگان من! شما همگی‌تان گمراهید، مگر کسی که من او را هدایت کنم، پس از من، راهنمایی و هدایت، درخواست کنید، تا شما را هدایت کنم و همگی‌تان فقیرید، مگر کسی که من او را غنی سازم، پس از من، بی‌نیازی و غنا، درخواست کنید، تا روزی و رزقتان دهم و همگی‌تان گناهکارید مگر کسی که من او را از سقوط در ورطه‌ی گناه نگاه دارم. پس از من، مغفرت و آمرزش بخواهید تا شما را بیامرزم. و هرکه بداند که من، به آمرزش و مغفرت، دارای توان و قدرتم و او، به توان و قدرتم مغفرت و آمرزش بخواهد، او را می‌آمرزم و باکی ندارم».
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۵۲
✨ از جمله دعاهایی که بهتر است هر روز و شب خوانده شود از امام علی (علیه السلام) نقل شده است، این دعاست: اللَّهُمَّ إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ لَا نَعْبُدُ سِوَاکَ وَ نَسْتَعِینُ بِکَ فَکَفَی بِکَ مُعِیناً وَ نَسْتَکْفِیکَ فَکَفَی بِکَ کَافِیاً وَ أَمِیناً وَ نَعْتَصِمُ بِکَ فَکَفَی بِکَ عَاصِماً وَ ضَمِیناً وَ نَحْتَرِسُ بِکَ مِنْ أَعْدَائِنَا.
یعنی: خداوندا! تنها تو را می‌پرستیم و غیر تو را پرستش نمی‌کنیم و تنها از تو یاری می‌جوییم، و همین‌که تو یاری‌کننده و مددکار باشی کفایت می‌کند؛ و از تو می‌خواهیم که ما را کفایت کنی و تو برای کفایت‌کردن و امان‌دادن کافی هستی؛ و به تو پناه می‌بریم و همین که تو پناه و ضامن ما باشی کفایت می‌کند؛ و از دشمنانمان به تو پناه می‌بریم.
📚 همان، ج۸۴، ص۱۱
⚜️ عنِ الْحَسَنِ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ الْجَمَّالِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: وَ قَدْ کَانَ وَرَدَ عَلَی عَبْدِ الْمَلِکِ رَجُلٌ مِنَ الْقَدَرِیَّهًْ … فَقَالَ لَهُ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) إِنِّی شَیْخٌ کَبِیرٌ لَا أَقْوَی عَلَی الْخُرُوجِ وَ هَذَا جَعْفَرٌ ابْنِی یَقُومُ مَقَامِی فَوَجِّهْهُ إِلَیْهِ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَی الْأُمَوِیِّ أَزْرَاهُ لِصِغَرِهِ وَ کَرِهَ أَنْ یَجْمَعَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْقَدَرِیِّ مَخَافَهًْ أَنْ یَغْلِبَهُ وَ تَسَامَعَ النَّاسُ بِالشَّامِ بِقُدُومِ جَعْفَرٍ لِمُخَاصَمَهًْ الْقَدَرِیِّ فَلَمَّا کَانَ مِنَ الْغَدِ اجْتَمَعَ النَّاسُ لِخُصُومَتِهِمَا فَقَالَ الْأُمَوِیُّ لِأَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام): إِنَّهُ قَدْ أَعْیَانَا أَمْرُ هَذَا الْقَدَرِیِّ وَ إِنَّمَا کَتَبْتُ إِلَیْکَ لِأَجْمَعَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ فَإِنَّهُ لَمْ یَدَعْ عِنْدَنَا أَحَداً إِلَّا خَصَمَهُ. فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ یَکْفِینَاهُ. قَالَ: فَلَمَّا اجْتَمَعُوا قَالَ الْقَدَرِیُّ لِأَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام): سَلْ عَمَّا شِئْتَ. فَقَالَ لَهُ: اقْرَأْ سُورَهًْ الْحَمْدِ. قَالَ: فَقَرَأَهَا وَ قَالَ الْأُمَوِیُّ وَ أَنَا مَعَهُ: مَا فِی سُورَهًْ الْحَمْدِ عَلَیْنَا إِنَّا للهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ. قَالَ: فَجَعَلَ الْقَدَرِیُّ یَقْرَأُ سُورَهًْ الْحَمْدِ حَتَّی بَلَغَ قَوْلَ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی: إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ. فَقَالَ لَهُ جَعْفَرٌ (علیه السلام): قِفْ مَنْ تَسْتَعِینُ وَ مَا حَاجَتُکَ إِلَی الْمَعُونَهًْ إِنْ کَانَ الْأَمْرُ إِلَیْکَ فَبُهِتَ الَّذِی کَفَرَ وَ اللهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ.
یعنی: حسن‌بن‌محمّد جمّال نقل کرده است: مردی از قدریّون (منکران تقدیر خدا) نزد عبدالملک‌بن‌مروان آمده بود … امام باقر (علیه السلام) به او فرمود: «من پیرم و یارای بیرون‌رفتن از شهر را ندارم. این جعفر (علیه السلام)، پسرم جانشین من است؛ او را نزد عبدالملک رهسپار کن». چون امام صادق (علیه السلام) بر عبدالملک اموی وارد شد، او ایشان را به خاطر کم سن‌وسال بودن، حقیر پنداشت و روبروکردن حضرت با مرد قدری در نظرش خوشایند نیامد؛ چراکه می‌ترسید او بر حضرت چیره شود. آمدن حضرت برای رویارویی با مرد قدری به گوش مردم شام رسید. چون روز بعد فرا رسید مردم برای رویارویی آن دو گرد آمدند. عبدالملک اموی به امام صادق (علیه السلام) گفت: «این مرد قدری در جدل ما را به ستوه آورده و من به شما نامه نوشتم تا شما را با او روبرو کنم؛ چراکه هرکس نزد ما بود با او جدل کرده بود». حضرت (علیه السلام) فرمود: «به‌درستی که خدا برای ما کافی است». پس چون جمع آمدند مرد قدری به حضرت (علیه السلام) گفت: «هرچه خواهی بپرس». امام (علیه السلام) فرمود: «سوره‌ی حمد را بخوان». او سوره را خواند. عبدالملک اموی درحالی‌که من در کنارش بودم. گفت: «چه چیز در سوره‌ی حمد به کار ما آید، ما از آنِ خداییم و به‌سوی او بازمی‌گردیم. (بقره،۱۵۶) مرد قدری شروع به خواندن سوره‌ی حمد نمود تا اینکه به این آیه از کلام خداوند تبارک‌وتعالی رسید: إِیَّاکَ نَعْبُدُ وإِیَّاکَ نَسْتَعِینُ، امام جعفر (علیه السلام) به او فرمود: «بایست! از چه کسی استعانت می‌جوییم؟ اگر امور به تو سپرده شده چه نیازی به یاری داری»؟ پس آن کافر خیره گشت و خداوند قوم ستمگران را هدایت نمی‌کند(بقره،۲۵۸).
📚 العیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۳

📖 إِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ (فاتحه،۶)
ما را به راه راست هدایت کن.

⚜امام عسکری (علیه السلام) درباره ی: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ می فرمایند: أَدِمْ لَنَا تَوْفِیقَکَ الَّذِی بِهِ أَطَعْنَاکَ فِی مَاضِی أَیَّامِنَا حَتَّی نُطِیعَکَ کَذَلِکَ فِی مُسْتَقْبَلِ أَعْمَارِنَا وَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِیمُ هُوَ صِرَاطَانِ صِرَاطٌ فِی الدُّنْیَا وَ صِرَاطٌ فِی الْآخِرَهًِْ فَأَمَّا الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِیمُ فِی الدُّنْیَا فَهُوَ مَا قَصُرَ عَنِ الْغُلُوِّ وَ ارْتَفَعَ عَنِ التَّقْصِیرِ وَ اسْتَقَامَ فَلَمْ یَعْدِلْ إِلَی شَیْءٍ مِنَ الْبَاطِلِ وَ أَمَّا الطَّرِیقُ الْآخَرُ فَهُوَ طَرِیقُ الْمُؤْمِنِینَ إِلَی الْجَنَّهًِْ الَّذِی هُوَ مُسْتَقِیمٌ لَا یَعْدِلُونَ عَنِ الْجَنَّهًِْ إِلَی النَّارِ وَ لَا إِلَی غَیْرِ النَّارِ سِوَی الْجَنَّهًِْ.

اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ؛ یعنی توفیق خود را رهنمای ما گردان تا همان‌گونه که در گذشته به آن تو را فرمان بردیم، در آینده‌ی عمر خود نیز به آن تو را فرمان بریم. و صراط مستقیم دو صراط است: صراطی در دنیا و صراطی در آخرت، و امّا صراط مستقیم در دنیا، آن است که از زیاده‌روی فروتر و از کوتاهی‌کردن فراتر است و استوار و درست باشد و به هیچ باطلی نگراید. و امّا صراط مستقیم در آخرت، راه مؤمنان به‌سوی بهشت است که راهی راست باشد و ایشان در آن نه به‌سوی آتش دوزخ و نه به‌سوی چیز دیگری می‌گرایند و فقط به‌سوی بهشت پیش می‌روند».
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۲۴، ص۹

⚜امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی آیه‌ی اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ فرمود: أَرْشِدْنَا إِلَی الصِّرَاطِ الْمُسْتَقِیمِ أَرْشِدْنَا لِلُزُومِ الطَّرِیقِ الْمُؤَدِّی إِلَی مَحَبَّتِکَ وَ الْمُبَلِّغِ إِلَی دِینِکَ وَ الْمَانِعِ مِنْ أَنْ نَتَّبِعَ أَهْوَاءَنَا فَنَعْطَبَ أَوْ نَأْخُذَ بِآرَائِنَا فَنَهْلِکَ.
ما را به راه راست رهنمون باش و ما را به پیمودن راهی هدایت فرما که به محبّت تو می‌انجامد و به دین تو می‌رساند و مانع از آن می‌شود که با پیروی از هواهای نفسانی و آراء شخصی خود به هلاکت در افتیم.
📚 محدث نوری، وسایل الشیعه ، ج۲۷، ص۴۹

⚜ محمّدبن‌علی حلبی می‌گوید: سَمِعْتُهُ مَا لَا أُحْصِی وَ أَنَا أُصَلِّی خَلْفَهُ یَقْرَأُ: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ.

درحالی‌که پشت حضرت امام صادق (علیه السلام) نماز می‌گزاردم می‌شنیدم که ایشان بی‌شمار قرائت می‌فرمود: اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۴۰

⚜امام رضا (علیه السلام) می فرمایند:
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ اسْتِرْشَادٌ بِهِ وَ اعْتِصَامٌ بِحَبْلِهِ وَ اسْتِزَادَهًٌْ فِی الْمَعْرِفَهًِْ بِرَبِّهِ وَ بِعَظَمَتِهِ وَ بِکِبْرِیَائِه.

یعنی: اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ؛ طلب هدایت‌شدن به‌سوی دین خدا و چنگ‌زدن به ریسمان اوست و طلب افزونی شناخت پروردگار عزّوجلّ و شناخت بزرگی و بزرگواری اوست.
📚 شیخ صدوق، علل الشرایع، ج۱، ص۲۶۰

⚜ امام باقر و صادق (علیها السلام) می فرمایند:
الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ دِیْنَ اللَّهِ الَّذِی نَزَّلَ جَبْرَئِیلُ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله).
الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ همان دین خداست که جبرئیل بر محمّد (نازل نمود.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۲۸

⚜امام علی (علیه السلام) به قیصر نوشت: .وَ أَمَّا قَوْلُهُ: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ فَذَلِکَ الطَّرِیقُ الْوَاضِحُ مَنْ عَمِلَ فِی الدُّنْیَا عَمَلًا صَالِحاً فَإِنَّهُ یَسْلُکُ عَلَی الصِّرَاطِ إِلَی الْجَنَّهًِْ.

.. و امّا قول خداوند متعال: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ، عبارت است از راه روشن؛ هرکس در دنیا عمل صالح انجام دهد در قیامت از آن راه به بهشت رهسپار می‌گردد.
📚 دیلمی،إرشادالقلوب، ج۲، ص۳۶۵

⚜امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ صِرَاطَ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) وَ هُمُ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِم.
اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ، راه پیامبران (علیهم السلام) و آنان که خداوند ایشان را نعمت داد.
📚العیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۲

 

⚜از امام رضا (علیه السلام) سؤال شد: « أَیْنَ ذُکِرَ عَلِیٌّ (علیه السلام) فِی أُمِّ الْکِتَابِ فَقَالَ فِی قَوْلِهِ سُبْحَانَهُ: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ هُوَ عَلِیٌّ (علیه السلام).
یعنی: در کجای امّ الکتاب علی (علیه السلام) ذکر شده است»؟ فرمود: «در این آیه: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمسْتَقِیمَ، که منظور علی (علیه السلام) است».
📚 همان، ج۱، ص۲۴

⚜فی قَوْلِهِ الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ؛ قَالَ: هُوَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ مَعْرِفَتُهُ وَ الدَّلِیلُ عَلَی أَنَّهُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ قَوْلُهُ: وَ إِنَّهُ فِی أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِیٌّ حَکِیمٌ وَ هُوَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی أُمِّ الْکِتَابِ فِی قَوْلِهِ: الصِّراطَ الْمُسْتَقِیم.
یعنی: امام (علیه السلام) در مورد قول خدای عزّوجلّ: الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ، فرمود: «آن امیرمؤمنان علی (علیه السلام) و شناخت اوست و دلیل اینکه آن امیرمؤمنان (علیه السلام) است؛ کلام خداوند متعال می‌باشد: و آن در «أمّ الکتاب» [لوح محفوظ] نزد ما بلندپایه و استوار است! (زخرف/۴) و آن در امّ الکتاب و در کلام خداوند متعال صراط مستقیم، امیرمؤمنان علی (علیه السلام) است.
📚 شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۲

⚜أمیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرمایند: أَنَا صِرَاطُ اللَّهِ الْمُسْتَقِیم.
یعنی: همانا من راه و صراط مستقیم خدا هستم.
📚علامه مجلسی،بحارالأنوار، ج۸، ص۷۰

⚜امام سجّاد (علیه السلام) می فرمایند: نَحْنُ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِیم
یعنی:ما صراط مستقیم هستیم.
📚 همان، ج۲۴، ص۱۲

⚜امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: نَحْنُ وَ اللَّهِ السَّبِیلُ الَّذِی أَمَرَکُمُ اللَّهُ بِاتِّبَاعِهِ وَ نَحْنُ وَ اللَّهِ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِیم.
یعنی: به خدا قسم! ما همان راهی هستیم که باید از آن پیروی کنید، سوگند به خدا! ما صراط مستقیم هستیم.
📚همان، ج۲۴، ص۱۴

⚜امام صادق (علیه السلام) به ابوبصیر فرمودند: فی قوله … اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ قَالَ: الطَّرِیقَ وَ مَعْرِفَهًَْ الْإِمَام.
یعنی:اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ؛ راه، همان امیرمؤمنان علی (علیه السلام) و شناخت امام است.
📚القمی، التفسیر، ج۱، ص۲۸

 

⚜ قال الرّسول(صلی الله علیه و آله):إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ وَ نُصِبَ الصِّرَاطُ عَلَی جَهَنَّمَ لَمْ یَجُزْ عَلَیْهِ إِلَّا مَنْ مَعَهُ جَوَازٌ فِیهِ وَلَایَهًُْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ(علیه السلام)وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ (تَعَالَی): وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ یَعْنِی عَنْ وَلَایَهًِْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ(علیه السلام).
یعنی: چون روز قیامت فرا رسد و صراط بر روی دوزخ قرار گیرد، تنها کسانی از آن می‌گذرند که جوازی دربردارنده‌ی ولایت علیّ‌بن‌ابی‌طالب(علیه السلام) به همراه داشته باشند و این همان کلام خداوند متعال است که فرمود: آن‌ها را نگه دارید که باید بازپرسی شوند!(صافات،۲۴) یعنی درباره‌ی ولایت علیّ‌بن‌ابی‌طالب(علیه السلام) است.
📚 شیخ صدوق، الإمالی، ص۲۹۰

⚜ امام باقر (علیه السلام) می‌فرماید: رسول اکرم (به علیّ (علیه السلام) فرمود: یَا عَلِیُّ (علیه السلام)! إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ أَقْعُدُ أَنَا وَ أَنْتَ وَ جَبْرَئِیلُ عَلَی الصِّرَاطِ فَلَمْ یَجُزْ أَحَدٌ إِلَّا مَنْ کَانَ مَعَهُ کِتَابٌ فِیهِ بَرَاءَهًٌْ بِوَلَایَتِک.
یعنی:ای علی(علیه السلام)! هرگاه روز قیامت بپا گردد من و تو و جبرئیل بر صراط می‌نشینیم و حقّ عبور از آنجا به هیچ‌کس داده نمی‌شود، مگر اینکه برگه‌ی عبوری داشته باشد که تبرئه و رهایی او به سبب ولایت تو در آن ثبت گردیده باشد».
📚 همو، معانی الأخبار، ص۳۶.

⚜محمّدبن‌فضیل از امام موسی‌بن‌جعفر (علیه السلام) نقل می‌کند:قلتُ: أَ فَمَنْ یَمْشِی مُکِبًّا عَلی وَجْهِهِ أَهْدی أَمَّنْ یَمْشِی سَوِیًّا عَلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ؟ قَالَ: إِنَ اللَّهَ ضَرَبَ مَثَلَ مَنْ حَادَ عَنْ وَلَایَهًِْ عَلِیٍ(علیه السلام) کَمَنْ یَمْشِی عَلَی وَجْهِهِ لَا یَهْتَدِی لِأَمْرِهِ وَ جَعَلَ مَنْ تَبِعَهُ سَوِیّاً عَلَی صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ وَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِیمُ؛ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِین(علیه السلام).
یعنی: عرض کردم: «منظور از آیه: آیا کسی که به رو افتاده حرکت می‌کند به هدایت نزدیکتر است یا کسی که راست‌قامت در صراط مستقیم گام برمی‌دارد؟! (ملک،۲۴) چیست»؟ فرمود: «خداوند مثالی آورده است و هرکس را که از ولایت علی(علیه السلام) روی گرداند به کسی که به روی در افتاده و نگونسار می‌رود و به جایی نمی‌رسد، تشبیه کرده است و کسی که از او پیروی کند به کسی تشبیه شده که استوار بر راه راست ره می‌سپارد، و راه راست، امیرمؤمنان(علیه السلام) است».
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۳۷

⚜ الثُّمَالِیِّ، از امام باقر (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: أَوْحَی اللَّهُ إِلَی نَبِیِّهِ(صلی الله علیه و آله) فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ. قَالَ: إِنَّکَ عَلَی وَلَایَهًِْ عَلِیٍ(علیه السلام) وَ عَلِیٌّ(علیه السلام) هُوَ الصِّرَاطُ المُستَقِیم.
یعنی: خدا به پیامبرش وحی کرد: آنچه را بر تو وحی‌شده محکم بگیر که تو بر صراط مستقیمی. (زخرف،۴۳) یعنی تو به ولایت علی (علیه السلام) هستی و علی (علیه السلام) همان راه راست است».
📚 صفار، بصائر الدّرجات، ج۱، ص۷۱.

در برخی از زیارت نامه‌های مولایمان امیرالمؤمنین(علیه السلام) از زبان امام صادق(علیه السلام) چنین آمده است:السَّلَامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبَأُ الْعَظِیمُ وَ الْخَطْبُ الْجَسِیمُ وَ الذِّکْرُ الْحَکِیمُ وَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِیم.
یعنی: سلام بر تو ای خبر بزرگ و ای بلند مرتبه‌ی نیرومند، و ای کتاب حکمت‌آمیز و ای راه مستقیم!
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۹۷، ص۳۴۸

⚜ابوبرزه گوید: در آن میان که نزد رسول خدا(صلی الله علیه وآله) بودیم ناگاه درحالی‌که با دست به‌سوی علیّ‌بن‌ابی‌طالب(علیه السلام) اشاره می‌کرد فرمود: بَیْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللهِ(صلی الله علیه و آله) إِذْ قَالَ وَ أَشَارَ بِیَدِهِ الَی عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ(علیه السلام) وَ أَنَّ هَذَا صِرَاطِی مُسْتَقِیماً. قَالَ: عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ(علیه السلام) وَ الْأَئِمَّهًُْ (علیهم السلام) مِنْ وُلْدِ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) هُمْ صِراطُ اللَّهِ فَمَنْ أَتَاهُمْ سَلَکَ السُّبُلَ.
یعنی: این راه مستقیم من است، از آن پیروی کنید! و از راه‌های پراکنده [و انحرافی] پیروی نکنید. (انعام،۱۵۳) علیّ‌بن‌ابی‌طالب و ائمّه (علیهم السلام) از فرزندان فاطمه زهرا (سلام الله علیها)؛ راه خدا هستند. هرکه از آن‌ها روی برگرداند داخل در سایر راه‌ها شده که در آیه به آن اشاره گردیده است.
📚ملاصالح، بحرالعرفان، ج۱۱، ص۲۸

 

⚜ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله): أَثْبَتُکُمْ قَدَماً عَلَی الصِّرَاطِ أَشَدُّکُمْ حُبّاً لِأَهْلِ بَیْتِی.
یعنی: پیامبر  ثابت‌قدم‌ترین شما در صراط، کسی است که اهل بیت(علیهم السلام) مرا بیشتر دوست می‌دارد.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸، ص۶۹

⚜عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) قَالَ: إِنَّهُ لَیُرَی یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ إِلَی جَانِبِ الصِّرَاطِ عَالَمٌ کَثِیرٌ مِنَ النَّاسِ لَا یَعْرِفُ عَدَدَهُمْ إِلَّا اللَّهُ تَعَالَی هُمْ کَانُوا مُحِبِّی حَمْزَهًَْ وَ کَثِیرٌ مِنْهُمْ أَصْحَابُ الذُّنُوبِ وَ الْآثَامِ فَتَحُولُ حِیطَانٌ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ سُلُوکِ الصِّرَاطِ وَ الْعُبُورِ إِلَی الْجَنَّهًِْ فَیَقُولُونَ: یَا حَمْزَهًُْ! قَدْ تَرَی مَا نَحْنُ فِیهِ. فَیَقُولُ حَمْزَهًُْ لِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ لِعَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) قَدْ تَرَیَانِ أَوْلِیَائِی یَسْتَغِیثُونَ بِی. فَیَقُولُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِعَلِیٍّ(علیه السلام) وَلِیِّ اللَّهِ: یَا عَلِیُّ(علیه السلام)! أَعِنْ عَمَّکَ عَلَی إِغَاثَهًِْ أَوْلِیَائِهِ وَ اسْتِنْقَاذِهِمْ مِنَ النَّارِ فَیَأْتِی عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ(علیه السلام) بِالرُّمْحِ الَّذِی کَانَ یُقَاتِلُ بِهِ حَمْزَهًُْ أَعْدَاءَ اللَّهِ فِی الدُّنْیَا فَیُنَاوِلُهُ إِیَّاهُ‌وَ یَقُولُ: یَا عَمَّ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ عَمَّ أَخِی رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) ذُدِ الْجَحِیمَ عَنْ أُولَئِکَ بِرُمْحِکَ هَذَا کَمَا کُنْتَ تَذُودُ بِهِ عَنْ أَوْلِیَاءِ اللَّهِ فِی الدُّنْیَا أَعْدَاءَ اللَّهِ فَیَتَنَاوَلُ حَمْزَهًُْ الرُّمْحَ بِیَدِهِ فَیَضَعُ زُجَّهُ فِی حِیطَانِ النَّارِ الْحَائِلَهًِْ بَیْنَ أَوْلِیَائِهِ وَ بَیْنَ الْعُبُورِ إِلَی الْجَنَّهًِْ عَلَی الصِّرَاطِ وَ یَدْفَعُهَا دَفْعَهًًْ فَیُنَحِّیهَا مَسِیرَهًَْ خَمْسِمِائَهًِْ عَامٍ ثُمَّ یَقُولُ لِأَوْلِیَائِهِ وَ الْمُحِبِّینَ الَّذِینَ کَانُوا لَهُ فِی الدُّنْیَا اعْبُرُوا فَیَعْبُرُونَ عَلَی الصِّرَاطِ آمِنِینَ سَالِمِینَ قَدِ انْزَاحَتْ عَنْهُمُ النِّیرَانُ وَ بُعِّدَتْ عَنْهُمُ الْأَهْوَالُ وَ یَرِدُونَ الْجَنَّهًَْ غَانِمِینَ ظَافِرِین.
یعنی: رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود: روز قیامت در کنار پل صراط، عدّه‌ی زیادی از مردم دیده می‌شوند که تعداد ایشان را جز خداوند نمی‌داند؛ آن‌ها [در دنیا] دوستداران حمزه (رحمه الله علیه) بوده‌اند و تعداد زیادی از آن‌ها اهل گناه و کارهای حرام هستند؛ در آن حال، دیواری میان آن‌ها و راه عبور از صراط و مسیر حرکت به بهشت قرار می‌گیرد؛ گویند: «ای حمزه (رحمه الله علیه)! وضعیّت ما را مشاهده می‌کنی»! حمزه (رحمه الله علیه) خطاب به رسول خدا(صلی الله علیه وآله) و علیّ‌بن‌ابی‌طالب(علیه السلام) می‌فرماید: «دوستداران مرا می‌بینید که از من یاری می‌خواهند». رسول خدا (صلی الله علیه وآله) خطاب به علی (علیه السلام) می‌فرماید: «ای علی (علیه السلام)! عمویت را در یاریِ دوستدارانش و نجات آن‌ها از آتش یاری نما»! در آن حال علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) نیزه‌ای که حمزه (رحمه الله علیه) در دنیا به‌وسیله‌ی آن با دشمنان خدا مبارزه می‌کرد را آورده و به دست حمزه (رحمه الله علیه) می‌دهد و می‌فرماید:
«ای عموی رسول خدا (صلی الله علیه وآله)و عموی برادر رسول خدا (صلی الله علیه وآله)! با این نیزه، آتش را از دوستدارانت دور کن چنانکه با آن در دنیا، دشمنان خدا را از دوستان خدا دور می‌ساختی».
حمزه (رحمه الله علیه) نیز، نیزه را به دست گرفته و تهِ آن را در دیوار آتشی که میان دوستدارانش و مسیر حرکت روی صراط به‌طرف بهشت قرار گرفته قرار می‌دهد و آن را به یک‌باره کنار زده و به‌اندازه‌ی مسافت پانصدسال آن را دور می‌سازد؛ آنگاه به کسانی که در دنیا از دوستدارانش بودند خطاب می‌کند: «[از پل صراط] عبور کنید». آن‌ها نیز در کمال امنیّت و سلامتی از صراط عبور می‌کنند درحالی‌که آتش و ترس از آن‌ها دور گردیده است و همراه با غنیمت و کامیابی وارد بهشت می‌شوند».
📚همان، ج۸، ص۶۸

 

⚜رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می فرمایند: عَلِیٌّ (علیه السلام) دَیَّانُ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ الشَّاهِدُ عَلَیْهَا وَ الْمُتَوَلِّی لِحِسَابِهَا وَ هُوَ صَاحِبُ السَّنَامِ الْأَعْظَمِ وَ طَرِیقُ الْحَقِّ الْأَبْهَجِ وَ السَّبِیلُ وَ صِرَاطُ اللَّهِ الْمُسْتَقِیمُ بِهِ یُهْتَدَی بَعْدِی مِنَ الضَّلَالَهًِْ وَ یُبْصَرُ بِهِ مِنَ الْعَمَی.
یعنی: امام علی (علیه السلام) حاکم و مدبّر این امّت و شاهد بر آن‌ها و متصدّی حساب آنان است. اوست صاحب مقام اعظم و راه حقّی که طریق آن آباد است، و او صراط مستقیم خداوند است. به‌وسیله‌ی او بعد از من از ضلالت هدایت می‌یابند و از کوردلی‌ها به بینش دست می‌یابند.
📚 همان، ج۹۵، ص۴۰

⚜ مفضّل‌بن‌عمر گوید: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) عَنِ الصِّرَاطِ. فَقَالَ: هُوَ الطَّرِیقُ إِلَی مَعْرِفَهًِْ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ هُمَا صِرَاطَانِ صِرَاطٌ فِی الدُّنْیَا وَ صِرَاطٌ فِی الْآخِرَهًِْ فَأَمَّا الصِّرَاطُ الَّذِی فِی الدُّنْیَا فَهُوَ الْإِمَامُ الْمَفْرُوضُ الطَّاعَهًِْ مَنْ عَرَفَهُ فِی الدُّنْیَا وَ اقْتَدَی بِهُدَاهُ مَرَّ عَلَی الصِّرَاطِ الَّذِی هُوَ جِسْرُ جَهَنَّمَ فِی الْآخِرَهًِْ وَ مَنْ لَمْ یَعْرِفْهُ فِی الدُّنْیَا زَلَّتْ قَدَمُهُ عَنِ الصِّرَاطِ فِی الْآخِرَهًِْ فَتَرَدَّی فِی نَارِ جَهَنَّم.
یعنی: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی صراط پرسیدم، ایشان فرمود: «صراط، راهی است به‌سوی شناخت خداوند عزّوجلّ و دو صراط وجود دارد: صراطی در دنیا و صراطی در آخرت؛ صراط دنیا امامی است که پیروی از او واجب است. هرکس در دنیا او را بشناسد و به هدایت او اقتدا کند، از صراط آخرت که پل جهنّم است عبور می‌کند و هرکس در دنیا او را نشناسد، در آخرت قدمش بر صراط بلغزد و در آتش جهنّم افتاده و هلاک شود».
📚 همان، ج۸، ص۶۶

⚜امام صادق (علیه السلام) از پدرانش نقل کرده است: پیامبر(صلی الله علیه وآله)به امام علی (علیه السلام) فرمود: مَا ثَبَّتَ اللَّهُ حُبَّکَ فِی قَلْبِ امْرِئٍ مُسْلِمٍ فَزَلَّتْ بِهِ قَدَمٌ عَلَی الصِّرَاطِ إِلَّا ثَبَتَ لَهُ قَدَمٌ حَتَّی أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِحُبِّکَ الْجَنَّهًْ.
یعنی: هرگاه محبّت و دوستی تو در دل مؤمنی قرار گیرد باعث می‌شود اگر یک قدمش بر صراط بلغزد، قدم دیگرش ثابت بماند تا اینکه خداوند او را به سبّب محبّت تو، به بهشت وارد کند.
📚 همان، ج۲۷، ص۱۵۸

⚜ سعدان‌بن‌مسلم گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی صراط پرسیدم، ایشان فرمود: هُوَ أَدَقُّ مِنَ الشَّعْرِ وَ أَحَدُّ مِنَ السَّیْفِ فَمِنْهُمْ مَنْ یَمُرُّ عَلَیْهِ مِثْلَ الْبَرْقِ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَمُرُّ عَلَیْهِ مِثْلَ عَدْوِ الْفَرَسِ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَمُرُّ عَلَیْهِ مَاشِیاً وَ مِنْهُمْ مَنْ یَمُرُّ عَلَیْهِ حَبْواً وَ مِنْهُمْ مَنْ یَمُرُّ عَلَیْهِ مُتَعَلِّقاً فَتَأْخُذُ النَّارُ مِنْهُ شَیْئاً وَ تَتْرُکُ مِنْهُ شَیْئا.
یعنی: «آن از مو نازک‌تر و از شمشیر برّان‌تر است. برخی همانند برق از آن می‌گذرند و برخی همانند تاختن اسب و برخی قدم‌زنان و برخی بر دست و سینه می‌خزند و چنگ زنان از آن می‌گذرند. پس آتش بعضی از اندام‌هایشان را می‌سوزاند و بعضی دیگر را رها می‌کند».
📚قمی، التفسیر، ج۱، ص۲۹

⚜ ابن‌غیاث گوید: امام صادق (علیه السلام) صراط را وصف کرد و فرمود: فَقَالَ: أَلْفُ سَنَهًٍْ صُعُودٌ وَ أَلْفُ سَنَهًٍْ هُبُوطٌ وَ أَلْفُ سَنَهًٍْ حُدَال.
یعنی: «هزار سال بالارفتن و هزار سال پایین‌آمدن و هزار سال همواررفتن».
📚 همان ، ج۱، ص۱۰۷

⚜امام علی (علیه السلام) فرمودند: وَ اعْلَمُوا أَنَّ مَجَازَکُمْ عَلَی الصِّرَاطِ وَ مَزَالِقِ دَحْضِهِ وَ أَهَاوِیلِ زَلَلِهِ وَ تَارَاتِ أَهْوَالِه.
یعنی: و بدانید که عبور شما از صراط است، آنجا که جایگاه لغزش قدم‌هاست، و محلّ هول و ترس و انواع مخاطرات.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸، ص۶۷

⚜ امام باقر (علیه السلام)می فرماید: نَحْنُ الطَّرِیقُ الْوَاضِحُ وَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِیمُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ نَحْنُ مِنْ نِعْمَهًِْ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ عَلَی خَلْقِه.
یعنی: ما راه روشن و صراط مستقیم به‌سوی خدای عزّوجلّ هستیم، ما نعمت خدا بر خلقیم.
📚 شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۰۶

 

📖 صِراطَ الَّذینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لَا الضّالِّینَ
یعنی: راه کسانى ‌که به آنان نعمت دادى، نه کسانى‌ که مورد غضب واقع شده‌اند و نه گمراهان.

⚜ امام صادق(علیه السلام) می فرماید: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ یَعْنِی مُحَمَّداً وَ ذُرِّیَّتَه (علیهم السلام).
یعنی: صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ یعنی محمّد و خاندان او (علیهم السلام).
📚 شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۶

⚜امام باقر و امام صادق (علیها السلام) می فرمایند: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ فَهَدَیْتَهُمْ بِالْإِسْلَامِ وَ بِوَلَایَهًِْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِیطَالِبٍ (علیه السلام) وَ لَمْ تَغْضَبْ عَلَیْهِمْ وَ لَمْ یَضِلُّوا غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَالشُّکَّاکِ الَّذِینَ لَا یَعْرِفُونَ إِمَامَهًَْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام)وَ لَا الضَّالِّینَ عَنْ إِمَامَهًِْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام).
یعنی:صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ؛ آنهایی که به اسلام و ولایت علیّ‌ّّبن‌ابی‌طالب(علیه السلام) هدایت نمودی و هرگز بر آن‌ها خشم نگرفتی و آن‌ها هرگز گمراه نشدند، غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ؛ که یهود و نصاری می‌باشند و شکّاکانی که امامت امیرمؤمنان(علیه السلام) را نمی‌شناسند؛ وَ لَا الضّالِّینَ؛ از امامت علیّ‌بن‌ابیطالب(علیه السلام) گمراه شده‌اند.
📚 علامه مجلسی،بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۶۵

⚜پیامبر(صلی الله علیه و آله) می فرماید: شِیعَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام) الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ بِوَلَایَهًِْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) لَمْ تَغْضَبْ عَلَیْهِمْ وَ لَمْ یَضِلُّوا.
یعنی: شیعیان علی(علیه السلام) کسانی هستند که ولایت حضرت علیّ‌بن‌أبی‌طالب (علیه السلام) بر آنان ارزانی شده است، خدا بر آنان غضب نمی‌کند، و گمراه نمی‌شوند.
📚 شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۶

⚜امام صادق (علیه السلام)می فرماید:صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ یَعْنِی مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) وَ ذُرِّیَّتَهُ (علیهم السلام).
یعنی: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ مقصودش محمّد و ذریّه‌ی پاک او (علیهم السلام) می‌باشد.
📚 همان

⚜ امام رضا (علیه السلام) می فرماید:
إِنَّ مَنْ تَجَاوَزَ بِأَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) الْعُبُودِیَّهًَْ فَهُوَ مِنَ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ مِنَ الضَّالِّین.
یعنی: و هرکه در عبودیّت و بندگی، از أمیرمؤمنان (علیه السلام) تجاوز کند، او در زمره‌ی کسانی است که مورد غضب واقع شده و جزو گمراهان است.
📚 شیخ طبرسی، الإحتجاج، ج۲، ص۴۳۸

⚜امام رضا (علیه السلام) می فرماید: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ تَوْکِیدٌ فِی السُّؤَالِ وَ الرَّغْبَهًِْ وَ ذِکْرٌ لِمَا قَدْ تَقَدَّمَ مِنْ نِعَمِهِ عَلَی أَوْلِیَائِهِ وَ رَغْبَهًٌْ فِی مِثْلِ تِلْکَ النِّعَمِ.
یعنی: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ، تأکیدی است برای توضیح سؤال و خواهش و مبالغه‌ی در آن و رغبت به پیشگاه ذات اقدس الهی، و یاد نعمت‌هایی است که خداوند متعال بر دوستان خود انعام فرموده و برانگیختن میل و رغبت برای نعمتی همانند آن نعمت‌هاست.
📚 شیخ صدوق، علل الشرایع، ج۱، ص۲۶۰

⚜أمیرالمؤمنین (علیه السلام)می فرماید: وَ أَمَّا قَوْلُهُ: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ فَتِلْکَ النِّعْمَهًُْ الَّتِی أَنْعَمَهَا اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ عَلَی مَنْ کَانَ قَبْلَنَا مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ فَنَسْأَلُ اللَّهَ رَبَّنَا أَنْ یُنْعِمَ عَلَیْنَاکَمَا أَنْعَمَ عَلَیْهِمْ.
یعنی: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ یعنی نعمتی‌که خدای عزّوجلّ پیش از ما به انبیاء (علیهم السلام) و صدّیقین داد؛ و ما با این جمله از او می‌خواهیم که به ما هم بدهد، آن چنان که به آنها داده است.
📚 دیلمی، إرشادالقلوب، ج۲، ص۳۶۵

⚜امام صادق (علیه السلام)می فرماید: الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ، صِرَاطَ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) وَ هُمُ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ.
یعنی: الصِّراطَ المُسْتَقِیمَ راه انبیاء (علیهم السلام) است همان‌ها خدا، نعمت خود را بر آنان تمام کرده (نساء/۶۹)، هستند.
📚 العیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۲

 

⚜ امام عسکری (علیه السلام) می فرماید: صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ؛ یعنی بگویید: ما را به راه کسانی هدایت فرما که به ایشان توفیق دادی پیرو دین تو باشند و تو را فرمان برند؛ آنان کسانی‌اند که خداوند عزّوجلّ فرمود: و کسی که خدا و پیامبر را اطاعت کند، در روز رستاخیز، همنشین کسانی خواهد بود که خدا، نعمت خود را بر آنان تمام کرده از پیامبران و صدّیقان و شهدا و صالحان و آن‌ها رفیق‌های خوبی هستند! (النساء،۶۹) به آنان نعمت مال و سلامتی بدن داده نشده است، اگرچه این‌ها نیز نعمت‌های آشکار خداوند می‌باشد.
آیا کافران و بدکاران را نمی‌بینید؟ خداوند شما را فرا نخواند تا دعا کنید به راه آنان هدایت شوید؛ بلکه به شما فرمان داد تا دعا کنید به راه کسانی هدایت شوید که به آنان نعمت ایمان به خداوند و تأیید رسول او و ولایت محمّد (صلی الله علیه وآله) و خاندان پاکش و یاران نیک و والا تبارش داده شده است؛ و نیز نعمت تقیّه نیکی که با آن از شرّ بندگان خدا امان می‌یابند و باعث نمی‌شوند که گناهان و کفر دشمنان خدا افزون شود؛ بلکه با آن‌ها مدارا می‌کنند و آنان را تحریک نمی‌کنند تا به ایشان و دیگر مؤمنان آزار رسانند و نیز نعمت شناخت حقوق برادرانشان.
زیرا هیچ مرد و زنی نباشد که دوستدار و پیرو محمّد(صلی الله علیه وآله) و خاندانش (علیهم السلام) باشد و دشمن دشمنانشان جز که خدا او را از عذاب خود در دژ استوار و زیر سپر نگهداری برگیرد، و هیچ مرد و زنی نباشد که با بندگان خدا بهترین مدارا را داشته باشد؛ و در باطل آن‌ها در نیاید و از حق بدر نشود جز آن‌که خدا نفس او را تسبیح سازد؛ و کردارش را پاکیزه کند و به او در رازداری ما و تحمّل خشم آنچه از دشمنان ما شنود، صبر دهد؛ و ثواب کسی دارد که در راه خدای تعالی در خون خود بغلتد؛ و هیچ بنده‌ی خدا نیست که خود را به ادای حقوق برادرانش وادارد و تا تواند آن‌ها را بپردازد، و هرچه در امکان دارد به آن‌ها بدهد و از آن‌ها راضی باشد که از او درگذرند، و خرده بر آن‌ها نگیرد، و از لغزشهای آنان درباره‌ی خود چشم پوشد جز آن‌که خدای عزّوجلّ روز قیامت به او فرماید:
«ای بنده‌ی من! حقوق برادرانت را پرداختی و بر آن‌ها در آنچه از آن‌ها بستانکار بودی، خرده نگرفتی و من بخشنده‌تر و کریم‌تر و سزاوارترم به اینکه مانند کار تو را از مسامحه و بزرگ منشی انجام دهم، و من امروز حقّی را که به تو وعده دادم بپردازم، و از فضل واسع خود بر آن افزایم، و خرده نگیرم بر تو در تقصیر پاره‌ای از حقوق خودم و او را به محمّد و خاندانش (علیهم السلام) رساند و آن‌ها هم او را در شیعه‌ی خوب خود درآورند».
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۵۵و ج۷۱، ص۲۲۷و ج۶۵، ص۷۸ و ج۲۴، ص۱۰.

 

📖 صراطَ الَّذینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لَا الضّالِّینَ(فاتحه،۷)
یعنی: راه کسانى ‌که به آنان نعمت دادى، نه کسانى‌ که مورد غضب واقع شده‌اند و نه گمراهان.

⚜ أمیرالمؤمنین (علیه السلام)می فرماید: أَمَرَ اللَّهُ عِبَادَهُ أَنْ یَسْأَلُوهُ طَرِیقَ الْمُنْعَمِ عَلَیْهِمْ وَ هُمُ النَّبِیُّونَ وَ الصِّدِّیقُونَ وَ الشُّهَدَاءُ وَ الصَّالِحُونَ.
یعنی: همانا خداوند به بندگانش فرمان داده از او راه کسانی را درخواست کنند که به ایشان نعمت داده شده است و اینان پیامبران (علیهم السلام) و صدّیقان و شهدا و صالحان هستند.
📚 همان، ج۸۹، ص۲۵۵ و ج۲۴، ص۱۰

✍ اینکه می گوییم خدا به کسی یا کاری غضب می کند باید توجه داشته باشیم که همانند غضب انسانی نیست؛ به بیان امام صادق(علیه السلام) غضب در ما این‌گونه است که وقتی خشمگین می‌شویم مزاجمان تغییر می‌کند و در برخی موارد، انداممان به لرزه افتاده و رنگ چهره‌مان تغییر می‌کند؛ که پیامدهایی نیز به‌دنبال خواهد داشت. این حالت را غضب گویند که در میان مردم این‌چنین معروف گشته است و غضب دو بخش دارد که بخشی از آن در قلب ایجاد می‌شود و بخشی که مربوط به قلب و حالت نفسانی است در مورد خداوند بزرگ و باعظمت به کار نمی‌رود؛ و همچنین است رضا، ناخشنودی و رحمت الهی که جملگی این‌گونه هستند.
📚همان، ج۳، ص۱۹۶

⚜أمیرالمؤمنین(علیه السلام) می فرماید: وَ أَمَّا قَولُهُ عَزَّوَجَلَّ: غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ فَأولَئِکَ الیَهُودُ.
یعنی: اینان یهودیان هستند.
📚 دیلمی، إرشادالقلوب، ج۲، ص۳۶۵ و عیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۲

⚜ امام صادق(علیه السلام) می فرمایند:المَغْضُوبُ عَلَیْهِمْ النُّصَّابُ.
یعنی: ناصبیان هستند.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۳۰

⚜أمیرالمؤمنین(علیه السلام)می فرماید: وَ أَمَّا قَوْلُهُ: غَیْرِالْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ فَأُولَئِکَ الْیَهُودُ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللهِ کُفْراً فَغَضِبَ عَلَیْهِمْ فَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَهًَْ وَ الْخَنَازِیرَ فَنَسْأَلُ اللَّهَ تَعَالَی أَنْ لَا یَغْضَبَ عَلَیْنَا کَمَا غَضِبَ عَلَیْهِمْ.
یعنی: غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ؛ یهودیان هستند که نعمت خدا را به کفر تبدیل نمودند، خداوند بر آن‌ها خشم‌گرفت که به‌صورت میمون و خوک درآمدند ما درخواست می‌کنیم از خدا که به ما خشم نگیرد چنانچه بر آن‌ها خشم گرفت.
📚 دیلمی، إرشادالقلوب، ج۲، ص۳۶۵

⚜أمیرالمؤمنین(علیه السلام) می فرماید: أَمَرَ اللَّهُ عِبَادَهُ أَنْ یَسْتَعِیذُوا مِنْ طَرِیقِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ هُمُ الْیَهُودُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فِیهِمْ: هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِکَ مَثُوبَهً عِنْدَ اللهِ مَنْ لَعَنَهُ اللهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ.
یعنی: خداوند به بندگانش فرمان داده تا از راه کسانی که بر آن‌ها خشم گرفته شده است به او پناه برند و اینان یهودیانی هستند که خداوند متعال درباره‌ی آن‌ها فرمود: بگو: «آیا شما را از کسانی که موقعیّت و پاداششان نزد خدا برتر از این است، باخبر کنم؟ کسانی که خداوند آن‌ها را از رحمت خود دورساخته، و مورد خشم قرار داده».(مائده،۶۰)
📚 شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۳۶

⚜امام رضا(علیه السلام)می فرماید: غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ اسْتِعَاذَهًٌْ مِنْ أَنْ یَکُونَ مِنَ الْمُعَانِدِینَ الْکَافِرِینَ الْمُسْتَخِفِّینَ بِهِ وَ بِأَمْرِهِ وَ نَهْیِهِ.
یعنی: غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ؛ و این پناه‌جستن و استمداد بنده برای بیزاری اوست از اینکه جزء معاندان و کافران باشد و عظمت و قدرت و اراده‌ی الهی را کوچک انگارد و امر و نهی و فرمان‌های او را ناچیز شمارد.
📚 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۱۰

⚜ امام باقروصادق(علیها السلام) می فرمایند: المَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الشُّکَّاکِ الَّذِینَ لَا یَعْرِفُونَ إِمَامَهًَْ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِین (علیه السلام).
یعنی:المَغضُوبِ عَلَیهِمْ؛ یهودیان و نصرانی‌ها هستندوشک‌کنندگانی هستند که امیرمؤمنان(علیه السلام) را نمی‌شناسند.
📚 ابن شهر آشوب، المناقب، ج۳، ص۷۳

⚜ امام رضا(علیه السلام)می فرماید: وَ مَنْ تَجَاوَزَ بِأَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام)الْعُبُودِیَّهًَْ فَهُوَ مِنَ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ مِنَ الضَّالِّینَ.
یعنی: هرکه در عبودیّت و بندگی، از امیرمؤمنان(علیه السلام)تجاوز کند، او در زمره‌ی کسانی است که بر آن‌ها غضب شده و جزو گمراهان است.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۲۵، ص۲۷۳
✍ بنابراین آن چنان که ملاحظه شد (الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ) درباره ی شش گروه آمده* است: یهودیان، نصرانیان، معاندان و کافران، شکاکان به امامت امیر مؤمنان(علیه السلام)، ناصبیان و آنها که امروزه به عنوان دروایش علی اللهی می شناسیم.

 

⚜ امام صادق(علیه السلام) می فرماید: الضَّالِّینَ؛ یهود و نصاری هستند.
📚 همان، ج۸۲، ص۵۲ و قال الصّادق (علیه السلام)- الضَّالِّینَ النَّصَارَی.
📚 عیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۲

⚜امام علی (علیه السلام) در نامه‌ای به‌سوی قیصر روم نگاشتند: … وَ أَمَّا قَوْلُهُ: وَ لَا الضَّالِّینَ فَأَنْتَ وَ أَمْثَالُکَ یَا عَابِدَ الصَّلِیبِ الْخَبِیثِ ضَلَلْتُمْ مِنْ بَعْدِ عِیسَی‌ابْنِ‌مَرْیَمَ (علیه السلام) فَنَسْأَلُ اللَّهَ رَبَّنَا أَنْ لَا یُضِلَّنَا کَمَا ضَلَلْتُمْ.
یعنی: امّا وَ لَا الضَّالِّینَ؛ تو و امثال تو هستید، ای پرستش‌کننده‌ی صلیب. بعد از عیسی‌بن‌مریم (علیه السلام) گمراه شدید. ما از پروردگارمان می‌خواهیم ما را مانند شما گمراه نکند.
📚 دیلمی، إرشادالقلوب، ج۲، ص۳۶۵

⚜امام علی (علیه السلام)می فرمایند: أَمَرَ اللَّهُ عِبَادَهُ أَنْ یَسْتَعِیذُوا بِهِ عَنْ طَرِیقِ الضَّالِّینَ وَ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فِیهِمْ: قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ لا تَغْلُوا فِی دِینِکُمْ غَیْرَ الْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا کَثِیراً وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِیلِ وَ هُمُ النَّصَارَی.
یعنی: خداوند به بندگانش فرمان داده از راه گمراهان به او پناه برند و اینان کسانی هستند که خداوند متعال درباره‌ی آن‌ها فرمود: بگو: «ای اهل کتاب! در دین خود، غلوّ و زیاده روی نکنید! و غیر از حق نگویید! و از هوس‌های جمعیّتی که پیشتر گمراه شدند و دیگران را گمراه کردند و از راه راست منحرف گشتند، پیروی ننمایید»! (مائده،۷۷) و آن‌ها نصرانی‌ها هستند.
📚 علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۸۹، ص ۲۵۵

⚜امام رضا (علیه السلام)می فرماید: وَ لَا الضَّالِّینَ اعْتِصَامٌ مِنْ أَنْ یَکُونَ مِنَ الضَّالِّینَ الَّذِینَ ضَلُّوا عَنْ سَبِیلِهِ مِنْ غَیْرِ مَعْرِفَهًٍْ وَ هُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً فَقَدِ اجْتَمَعَ فِیهِ مِنْ جَوَامِعِ الْخَیْرِ وَ الْحِکْمَهًِْ فِی أَمْرِ الْآخِرَهًِْ وَ الدُّنْیَا مَا لَا یَجْمَعُهُ شَیْءٌ مِنَ الْأَشْیَاءِ.
یعنی: وَ لَا الضَّالِّینَ، متمسّک‌شدن به خداست از اینکه مبادا از کسانی باشد که بدون معرفت به خداوند گمراه شدند و راه او را نیافتند و گمان می‌کنند که عمل نیکویی‌کردند. پس در این سوره‌ی مبارکه این مقدار از خیر و حکمت در امر دنیا و آخرت اجتماع یافته است که در هیچ کلامی اجتماع نیافته است.
📚 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۱۰

⚜ امام باقر و امام صادق(علیها السلام) می فر مایند: الضَّالِّینَ عَن إِمَامَهًِْ عَلِیِّ‌بنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام).
یعنی: الضَّالِّینَ  یعنی گمراهان از امامت علیّ‌بن‌ابیطالب (علیه السلام).
📚 ابن شهر آشوب، المناقب، ج۳، ص۷۳

⚜ائمّه (علیهم السلام) می فرمایند: الضَّالِّینَ الشُّکَّاکُ الَّذِینَ لَا یَعْرِفُونَ الْإِمَامَ.
یعنی: شک‌کنندگانی هستند که امام را نمی‌شناسند.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۲، ص۲۳

⚜امام علی (علیه السلام) می فرمایند: کُلُّ مَنْ کَفَرَ بِاللَّهِ فَهُوَ مَغْضُوبٌ عَلَیْهِ وَ ضَالٌّ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ.
یعنی: هرکس به خداوند کفر ورزد، او همان کسی است که بر او خشم گرفته شده و از راه خداوند عزّوجلّ به گمراهی افتاده است.
📚 همان، ج۲۵، ص۲۷۳

⚜معاویه‌بن‌وهب گوید: قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) أَقُولُ آمِینَ إِذَا قَالَ الْإِمَامُ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لَا الضَّالِّینَ. قَالَ: هُمُ الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی وَ لَمْ یُجِبْ فِی هَذَا.
یعنی: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: هنگامی‌که امام جماعت گفت: «غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لَا الضَّالِّینَ»، آیا می‌توانم آمّین بگویم؟ امام (علیه السلام) فرمود: «مراد از الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ الضَّالِّینَ، یهود و نصاری می‌باشد»؛ و [به خاطر تقیّه] جواب سؤال مرا نفرمود. [که این جواب ندادن امام (علیه السلام) به خاطر تقیّه، دلیل بر جایزنبودن گفتن آمّین بعد از سوره‌ی حمد است].
📚 شیخ صدوق، تهذیب الأحکام، ج۲، ص۷۵

✍ در نتیجه اهل بیت(علیهم السلام) در معناشناسی(الضَّالِّینَ) به این مصادیق اشاره کرده اند: کفار، یهود و نصاری،گمراهان از امامت علیّ‌بن‌ابیطالب (علیه السلام)، شک کنندگانی که به معرفت الامام نرسیده اند و کسانی که فکر می کنند اعمال خوبی انجام می دهند اما در حقیقت گمراهند.

 

💠 سوره ی بقره
📖 الم
📖 ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فیهِ هُدىً لِلْمُتَّقینَ
الم؛ این کتاب با عظمتى است که هیچ‌گونه شکّى در آن نیست و مایه‌ی هدایت پرهیزکاران است.

🔻این کتاب
⚜امام صادق (علیه السلام) می فرماید: هُوَ ذَلِکَ الْکِتَابُ الَّذِی أَخْبَرْتُ أَنْبِیَائِیَ السَّالِفِینَ أَنِّی سَأُنْزِلُهُ عَلَیْکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله).
یعنی: ای محمّد! آن، همان کتابی است که به پیامبران پیشین خبر داده‌ام و بر تو نازل خواهم‌کرد.
📚 همو، معانی الأخبار، ص۲۴

⚜ امام عسکری(علیه السلام) می فرماید: هُوَ الْقُرْآنُ الَّذِی افْتُتِحَ بالم هُوَ ذلِکَ الْکِتابُ الَّذِی أَخْبَرْتُ مُوسَی (علیه السلام) فَمَنْ بَعْدَهُ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ فَأَخْبَرُوا بَنِی‌إِسْرَائِیلَ أَنِّی سَأُنْزِلُهُ عَلَیْکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله).
یعنی: ای محمّد! آن، همان قرآنی است که با الم شروع شده است؛ آن، همان کتابی است که [نزولش] را به موسی (علیه السلام) و انبیای پس از او خبر داده‌ام. پس ایشان بنی‌اسرائیل را مطّلع کردند که آن کتاب را بر تو نازل خواهم‌کرد.
📚 همان

⚜ امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: الم؛ ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ قَالَ: کِتَابُ عَلِیٍّ (علیه السلام).
یعنی: منظور، همان قرآنی است که علی (علیه السلام) جمع‌آوری کرده است.
📚 العیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۵

⚜ امام باقر(علیه السلام) می فرماید: ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ قَالَ: الْکِتَابُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لَا شَکَّ فِیهِ أَنَّهُ إِمَامُ هُدیً لِلْمُتَّقِینَ.
یعنی: منظور از کتاب، امیرالمؤمنین(علیه السلام) است. هیچ شکّی [در این حقیقت] وجود ندارد که او پیشوای هدایتگری برای پرهیزکاران است.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۵۱

⚜ امام عسکری (علیه السلام) می فرماید: الکِتَابُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام).
یعنی: کتاب، همان امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.
📚 ابن شهر آشوب، المناقب، ج۲، ص۳۱۳

⚜ امام صادق(علیه السلام) می فرماید: الکِتَابُ عَلِیٌّ(علیه السلام) لَا شَکَّ فِیهِ هُدیً لِلْمُتَّقِینَ.
یعنی: کتاب، علی (علیه السلام) است هیچ شکّی در این نیست که او هدایتگر پرهیزگاران است.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۳۵، ص۴۰۲

⚜امام عسکری(علیه السلام) می فرماید:الکِتَابُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام) وَ الْمُتَّقِینَ شِیعَتُهُ.
یعنی: کتاب، امیرالمومنین(علیه السلام) است و متّقین، شیعیان او هستند.

📚 ابن شهر آشوب، المناقب، ج۲، ص۳۱۳

 

🔻هیچ‌گونه شکّی در آن نیست

⚜امام عسکری (علیه السلام) می فرمایند: لا رَیْبَ فِیهِ لَا شَکَّ فِیهِ لِظُهُورِهِ عِنْدَهُمْ کَمَا أَخْبَرَهُمْ أَنْبِیَاؤُهُمْ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) یَنْزِلُ عَلَیْهِ الْکِتَابُ یَقْرَؤُهُ هُوَ وَ أُمَّتُهُ عَلَی سَائِرِ أَحْوَالِهِمْ.
یعنی: شکّی در آن نیست؛ زیرا [این کتاب] در نزد آن‌ها (یهودیان) کاملاً آشکار است. همان‌طورکه پیامبرانشان به آن‌ها خبر داده‌بودند [خداوند] کتاب (قرآن) را بر محمّد نازل می‌کند که او و امّتش در همه‌ی احوال آن را می‌خوانند.
📚 شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۲۴

⚜امام صادق (علیه السلام)می فرماید:أَنِّی سَأُنْزِلُهُ عَلَیْکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) لا رَیْبَ فِیهِ فَقَدْ ظَهَرَ کَمَا أَخْبَرَهُمْ بِهِ أَنْبِیَاؤُهُمْ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) یُنْزَلُ عَلَیْهِ کِتَابٌ مُبَارَکٌ لَا یَمْحُوهُ الْبَاطِلُ یَقْرَؤُهُ هُوَ وَ أُمَّتُهُ عَلَی سَائِرِ أَحْوَالِهِمْ ثُمَّ الْیَهُودُ یُحَرِّفُونَهُ عَنْ جِهَتِهِ وَ یَتَأَوَّلُونَهُ عَلَی غَیْرِ وَجْهِهِ وَ یَتَعَاطَوْنَ التَّوَصُّلَ إِلَی عِلْمِ مَا قَدْ طَوَاهُ اللَّهُ عَنْهُمْ مِنْ حَالِ أَجَلِ (آجَالِ) هَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ کَمْ مُدَّهًُْ مُلْکِه.
یعنی: هنگامی‌که خداوند حضرت محمّد را در مکّه مبعوث کرد که بعد از آن او را به مدینه فرستاد و به این طریق او را قدرتمند نمود، قرآن را بر او نازل کرد و آغاز بزرگترین سوره‌ی آن را «الم» (در آیه‌ی الم ذلِکَ الْکِتابُ) قرار داد که یعنی این همان کتابی است که من وعده‌ی آمدن آن را به پیامبران خودم که پیش از تو آمده‌اند داده بودم، به آن‌ها وعده داده بودم که به زودی این کتاب را بر تو ای محمّد  نازل خواهم کرد. که شکّی در آن نیست؛ همان‌طورکه پیش از این پیامبران آن‌ها (بنی‌اسرائیل) به آن‌ها خبر داده‌بودند این امر آشکار شد که یقیناً کتاب مبارکی بر محمّد نازل می‌گردد که باطل، قادر نخواهدبود آن را از بین ببرد. او و امّتش در همه ی احوال آن را می‌خوانند [با این‌حال] یهود قرآن را از [معنا و] جهت خودش منحرف کرده و از آن برداشت‌های نابجا می‌کند و بسیار تلاش می‌نماید تا به علومی که خداوند از آن‌ها پوشیده داشته، دست‌یابند؛ [مانند] علم به وضعیّت آینده‌ی امّت [محمّد (صلی الله علیه وآله)] و نیز علم به مدّت ملک و اقتدار محمّد (صلی الله علیه وآله).
📚 همان، ص۲۴

⚜امام باقر (علیه السلام) می فرماید:لا رَیْبَ فِیهِ قَالَ الْکِتَابُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لَا شَکَّ فِیهِ أَنَّهُ إِمَامُ هُدیً.
یعنی:منظور از کتاب، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است که هیچ شکّی در این نیست که او امام هدایتگر است.
📚 استر آبادی، تأویل الآیات الظاهره، ص۳۳

⚜امام عسکری (علیه السلام) می فرماید: فَذَلِکَ مَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَی لا رَیْبَ فِیهِ أَنَّهُ کَمَا قَالَ محمد (صلی الله علیه و آله) وَ وَصِیُّ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) عَنْ قَوْلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) عَنْ قَوْلِ رَبِّ الْعَالَمِینَ.
یعنی: هیچ شکّی در آن نیست که این کتاب همان‌طوریست که محمّد (صلی الله علیه وآله) گفته است و همان‌طوری است که جانشین پیامبر (صلی الله علیه وآله)، علی(علیه السلام) _به نقل از پیامبر (صلی الله علیه وآله) که ایشان نیز از خداوند جهانیان نقل کرده است و پیامبر (صلی الله علیه وآله) جانشینان او از خود چیزی به آن نیافزوده‌اند_.
📚شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۲۴

 

🔻هدایت

⚜ امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:بَیَانٌ.
یعنی: روشنگر و بیان‌کننده است.
📚 شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۲۴

⚜ امام عسکری (علیه السلام) می فرمایند: بَیَانٌ مِنَ الضَّلَالَهًِْ.
یعنی: روشنگر و نگهدارنده از گمراهی است.
📚 همان، ص۲۴

⚜امام عسکری (علیه السلام) می فرمایند:بَیَانٌ وَ شِفَاءٌ.
یعنی: روشنگر و شفاء است.
📚 محدث نوری، مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۲۹۶.

⚜ امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:تِبْیَانٌ.
یعنی: بیان‌کننده و روشنگر است.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۳۵، ص۴۰۲

 

💠 سوره ی بقره

📖 ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فیهِ هُدىً لِلْمُتَّقینَ
🔻برای پرهیزکاران

⚜ امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: المُتَّقُونَ شِیعَتُنَا.
یعنی: متّقین، شیعیان ما هستند.
📚 العیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۵

⚜ امام صادق (علیه السلام) می فرماید: هُدیً لِلْمُتَّقِینَ قَالَ بَیَانٌ لِشِیعَتِنَا.
یعنی: روشنگر و هدایتگری [فقط] برای شیعیان ماست.
📚 محدث نوری، مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۲۹۶

⚜ امام باقر (علیه السلام) می فرماید: فَالْآیَتَانِ لِشِیعَتِنَا هُمُ الْمُتَّقُون.
یعنی: این دو آیه مربوط به شیعیان ماست که آنان متّقین هستند.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۵۱

⚜ امام صادق (علیه السلام) می فرماید: الْمُتَّقُونَ شِیعَهًُْ عَلِیٍّ (علیه السلام).
متّقین [در این آیه] شیعیان علی (علیه السلام) هستند.
📚 شیخ صدوق، کمال الدین، ج۱، ص۱۷ و العیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۵؛ فیه: «شیعتنا» بدل «شیعهًْ علی»

⚜امام عسکری (علیه السلام)می فرماید: بیانٌ و شفاءٌ لِلْمُتَّقِینَ مِنْ شِیعَهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام) إِنَّهُمُ اتَّقَوْا أَنْوَاعَ الْکُفْرِ فَتَرَکُوهَا وَ اتَّقَوْا أَنْوَاعَ الذُّنُوبِ الْمُوبِقَاتِ فَرَفَضُوهَا وَ اتَّقَوْا إِظْهَارَ أَسْرَارِ اللَّهِ تَعَالَی وَ أَسْرَارِ أَزْکِیَاءِ عِبَادِهِ الْأَوْصِیَاءِ بَعْدَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) فَکَتَمُوهَا وَ اتَّقَوْا سَتْرَ الْعُلُومِ عَنْ أَهْلِهَا الْمُسْتَحِقِّینَ لَهَا وَ فِیهِمْ نَشَرُوهَا.

یعنی: [قرآن] روشنگر و درمانگری برای پرهیزگارانی است که از شیعیان و پیروان محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) هستند؛ ایشان از انواع کفر پرهیزکرده و آن‌ها را [به‌کلّی] ترک کرده‌اند و از انواع گناهان [کبیره‌ی] مهلک پرهیز کرده و آن‌ها را به کناری نهاده‌اند؛ از آشکارنمودن اسرار خدا و اسرار اولیاء خدا و اوصیای حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) پرهیزکرده و آن‌ها را پنهان نموده‌اند و از اینکه علوم را از شایستگان آن پنهان دارند، خودداری کرده و آن علوم را بین ایشان منتشر کرده‌اند.
📚 محدث نوری، مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۲۹۶و علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۲، ص۶۴؛ فیه: «قال بیان و شفاء للمتّقین» زیادهًٌْ

⚜ امام عسکری (علیه السلام) می فرمایند: لِلْمُتَّقِینَ الَّذِینَ یَتَّقُونَ الْمُوبِقَاتِ وَ یَتَّقُونَ تَسْلِیطَ السَّفَهِ عَلَی أَنْفُسِهِمْ حَتَّی إِذَا عَلِمُوا مَا یَجِبُ عَلَیْهِمْ عِلْمُهُ عَمِلُوا بِمَا یُوجِبُ لَهُمْ رِضَا رَبِّهِمْ.

یعنی: متّقین کسانی هستند که از گناهان [کبیره‌ی] هلاک‌کننده پرهیز می‌کنند و از اینکه کم‌خردی بر آنان چیره‌شود [و از درک حقایق باز مانند] خود را برکنار می‌دارند؛ و چون بر واجبی آگاه شوند، آن را به کار می‌بندند تا مستوجب خشنودی پروردگارشان گردند.
📚 شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۲۴

 

💠 سوره ی بقره

📖 الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ
[همان] کسانى که به غیب (حقایقى که از حس پوشیده و پنهان است) ایمان می‌آورند و نماز را برپا می‌دارند و از نعمت‌هایى که به آنان روزى داده‌ایم انفاق می‌کنند.

⚜ از امام عسکری (علیه السلام)نقل است که فرمود: إِنَّ سَلْمَانَ الْفَارِسِیَّ (رحمه الله علیه) مَرَّ بِقَوْمٍ مِنَ الْیَهُودِ فَسَأَلُوهُ أَنْ یَجْلِسَ إِلَیْهِمْ وَ یُحَدِّثَهُمْ بِمَا سَمِعَ مِنْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فِی یَوْمِهِ هَذَا فَجَلَسَ إِلَیْهِمْ لِحِرْصِهِ عَلَی إِسْلَامِهِمْ … فَجَعَلُوا یَهْزَءُونَ بِهِ وَ یَقُولُونَ: یَا سَلْمَانُ! لَقَدْ ادَّعَیْتَ مَرْتَبَهًًْ عَظِیمَهًًْ شَرِیفَهًًْ نَحْتَاجُ أَنْ نَمْتَحِنَ صِدْقَکَ عَنْ کَذِبِکَ فِیهَا وَ هَا نَحْنُ أَوَّلًا قَائِمُونَ إِلَیْکَ بِسِیَاطِنَا فَضَارِبُوکَ بِهَا فَاسْأَلْ رَبَّکَ أَنْ یَکُفَّ أَیْدِیَنَا عَنْکَ. فَجَعَلَ سَلْمَانُ یَقُولُ: اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی عَلَی الْبَلَاءِ صَابِراً وَ جَعَلُوا یَضْرِبُونَهُ بِسِیَاطِهِمْ حَتَّی أَعْیَوْا وَ مَلُّواْ … فَقَالُوا: لَا نَزَالُ نَضْرِبُکَ بِسِیَاطِنَا حَتَّی تَزْهَقَ رُوحُکَ أَوْ تَکْفُرَ بِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله). فَقَالَ: مَا کُنْتُ لِأَفْعَلَ ذَلِکَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ أَنْزَلَ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَ إِنَّ احْتِمَالِی لِمَکَارِهِکُمْ لِأَدْخُلَ فِی جُمْلَهًِْ مَنْ مَدَحَهُ اللَّهُ تَعَالَی بِذَلِکَ سَهْلٌ عَلَیَّ یَسِیرٌ فَجَعَلُوا یَضْرِبُونَهُ بِسِیَاطِهِمْ حَتَّی مَلُّوا ثُمَّ قَعَدُوا … فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ هُوَ فِی مَجْلِسِهِ: مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِینَ! إِنَّ اللَّهَ قَدْ نَصَرَ أَخَاکُمْ سَلْمَانَ سَاعَتَکُمْ هَذِهِ عَلَی عِشْرِینَ مِنْ مَرَدَهًِْ الْیَهُودِ وَ الْمُنَافِقِینَ. فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَصْحَابُهُ إِلَی تِلْکَ الدَّارِ … ثُمَّ أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَلَی سَلْمَانَ (رحمه الله علیه) فَقَالَ: یَا بَا عَبْدِ اللَّهِ! أَنْتَ مِنْ خَوَاصِّ إِخْوَانِنَا الْمُؤْمِنِینَ وَ مِنْ أَحْبَابِ قُلُوبِ مَلَائِکَهًِْ اللَّهِ الْمُقَرَّبِینَ إِنَّکَ فِی مَلَکُوتِ السَّمَاوَاتِ وَ الْحُجُبِ وَ الْکُرْسِیِّ وَ الْعَرْشِ وَ مَا دُونَ ذَلِکَ إِلَی الثَّرَی أَشْهَرُ فِی فَضْلِکَ عِنْدَهُمْ مِنَ الشَّمْسِ الطَّالِعَهًِْ فِی یَوْمٍ لَا غَیْمَ فِیهِ وَ لَا قَتَرَ وَ لَا غُبَارَ فِی الْجَوِّ أَنْتَ مِنْ أَفَاضِلِ الْمَمْدُوحِینَ بِقَوْلِهِ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ.

یعنی: سلمان فارسی (رحمه الله علیه) به قومی از یهود رسید. آن‌ها از او خواستند در میانشان رفته، بنشیند و درباره‌ی آنچه امروز از محمّد (صلی الله علیه و آله) شنیده، سخن بگوید. سلمان (رحمه الله علیه) که بسیار مشتاق اسلام‌آوردن ایشان بود پذیرفت … آن‌ها شروع به مسخره‌کردن او کرده و گفتند: «ای سلمان! ادّعای مقام بسیار شریف و بزرگی داری و ما باید درستی و نادرستی سخنت را امتحان کنیم. [به این صورت که] ما ابتدا با تازیانه‌هایمان به‌سویت می‌آییم و با آن تو را می‌زنیم. پس از پروردگارت بخواه ما را از این کار باز دارد».
سلمان (رحمه الله علیه) گفت: «پروردگارا! مرا در برابر این بلا، صابر قرار بده»! آن‌ها شروع به تازیانه‌زدن او کردند تا اینکه خسته و درمانده شدند … گفتند: «آنقدر تازیانه‌ات می‌زنیم تا جان از بدنت بیرون شود یا بر محمّد کافر شوی». سلمان (رحمه الله علیه) گفت: «هرگز چنین نمی‌کنم. همانا خداوند آیه‌ی “أَلَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ …” را بر محمّد (صلی الله علیه و آله) نازل کرد و به نظر من به‌واسطه‌ی عمل ناپسند شما من به راحتی مشمول این آیه می‌شوم». پس دوباره شروع کردند به تازیانه‌زدن تا اینکه خسته شده و نشستند … رسول‌خدا(صلی الله علیه وآله)در مجلسی که گروهی از مسلمین شرکت داشتند فرمود: «همانا خداوند هم اکنون برادرتان سلمان (رحمه الله علیه)را بر بیست نفر از سرکشان یهود و منافقین پیروز گردانید». آنگاه پیامبر و اصحابش به‌سوی آن خانه راهی شدند … رسول‌خدا به سلمان رو کرده و فرمود: «ای اباعبدالله! تو ازبرادران خاصّ مؤمن ما و از محبوبان قلوب فرشتگان مقرّب الهی هستی؛ آوازه‌ی فضل تو در ملکوت آسمان‌ها، عالم غیب، کرسی، عرش و هر آنچه پایین‌تر از آن تا به زمین، مشهورتر ازخورشید فروزنده در روزیست که هیچ ابری نداشته و آسمانش بدون گرد و غبار است؛ طبق قول خداوند: أَلَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ و تو از برترین ستوده‌شدگان هستی.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۲۲، ص۳۶۹/ الإمام العسکری،التفسیر، ص۶۸
⚜امام باقر (علیه السلام)می فرماید: شِیعَتِنَا هُمُ الْمُتَّقُونَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ.

یعنی: شیعیان ما همان متّقین هستند که به غیب ایمان دارند.
📚 همان، ج۲۴، ص۳۵۱

📖 الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ
🔻 کسانى که به غیب ایمان می‌آورند

⚜ امام عسکری (علیه السلام)نقل است که فرمود: الذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ قَال: یُصَدِّقُونَ.

یعنی: منظور از ایمان‌آوردن، تصدیق‌کردن و باورداشتن است.
📚همان، ج۶۵، ص۲۷۳

⚜ امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ قَالَ: مَنْ أَقَرَّ بِقِیَامِ الْقَائِمِ (عجل الله تعالی فرجه الشریف)أَنَّهُ حَقٌّ.

یعنی: منظور از ایمان‌آورندگان به غیب کسانی است که به حقّانیّت قیام قائم(عجل الله تعالی فرجه الشریف) اقرار کرده‌اند.
📚شیخ صدوق، کمال الدین، ج۱، ص۱۷

⚜ پیامبر(صلی الله علیه و آله) می فرماید: فَإِذَا عَجَّلَ اللَّهُ خُرُوجَ قَائِمِنَا(عجل الله تعالی فرجه الشریف) یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً … طُوبَی لِلصَّابِرِینَ فِی غَیْبَتِهِ طُوبَی لِلْمُقِیمِینَ عَلَی مَحَجَّتِهِم أُولَئِکَ وَصَفَهُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ وَ قَالَ: الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ.

یعنی: هنگامی‌که خداوند در ظهور و قیام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ما تعجیل کند او زمین را پر از قسط و عدل می‌کند؛ همان‌طورکه قبل از آن پر از ظلم و ستم شده بود… خوشا به حال صبرپیشگان در زمان غیبت او! طوبی برای آنان که به پیروی از راه و روش امامان تقوا پیشه می‌کنند؛ همان کسانی‌که خداوند در کتابش به:(أَلَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ) توصیفشان کرده است.
📚 خزاز قمی، کفایهًْ الأثر، ص۵۶

✍ معمولاً مترجمان واژه ی “طوبی” را به معنای: “خوشا به حال” ترجمه می کنند اما به نظر می رسد با توجه به روایات مختلفی که در فریقین پیرامون واژه ی طوبی داریم باید بهره برداری از این درخت بهشتی را در ترجمه در نظر گرفت.
مجلسی اول با توجه به مضمون روایات، درخت طوبی را اینگونه توصیف می‌کند: درختی است در بهشت و همانگونه که نور خورشید در همه ی خانه‌ها وارد می‌شود، شاخه‌های آن در خانه ی همه ی بهشتیان کشیده شده است، در هر شاخه‌ای از آن میوه‌ها و نعمتهایی است که نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده و نه در خاطر کسی خطور کرده است. آن درخت را خداوند با دست قدرت خود آفریده است و آن را جانی داده است که شیعیان و درجات آنها را می‌شناسد، و بهشتیان هر گونه زینتی که بخواهند و هر نوع میوه که تمایل داشته باشند از آن درخت بچینند و این درخت ثمره ی محبت اهل بیت(علیهم السلام) است.
📚 همو، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۳۲
به این ترتیب به نظر می رسد حتی اگر بخواهیم واژه ی “طوبی”در روایات را “خوش به حال” ترجمه کنیم رساتر این است که بگوییم: خوش به حال شیعیان که از درخت طوبی بهره مند می شوند به واسطه ی…و این واسطه را با توجه به ادامه ی حدیث بیان کنیم و این به دلیل دامنه ی وسیع معنایی در زبان عربی است که بر اساس دیدگاه زبان شناسان هیچ زبانی با آن قابل مقایسه نیست.

⚜امام عسکری (علیه السلام)می فرماید: الذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ قَالَ: یُصَدِّقُونَ بِالْبَعْثِ وَ النُّشُورِ وَ الْوَعْدِ وَ الْوَعِیدِ وَ الْإِیمَانُ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَلَی أَرْبَعَهًِْ أَوْجُهٍ فَمِنْهُ إِقْرَارٌ بِاللِّسَانِ قَدْ سَمَّاهُ اللَّهُ إِیمَاناً وَ مِنْهُ تَصْدِیقٌ بِالْقَلْبِ وَ مِنْهُ الْأَدَاءُ وَ مِنْهُ التَّأْیِیدُ.

یعنی: آن‌ها کسانی هستند که زنده‌شدن پس از مرگ، روز رستاخیز، نوید و وعید را تصدیق کرده و باور دارند. در کتاب خدا ایمان چهارگونه است: یکی از اقسام آن اقرار به زبان است که خداوند آن را ایمان نامیده؛ قسم دوّم آن تصدیق و باور به‌وسیله‌ی دل است؛ قسم سوّم اداء و بیان‌کردن و قسم چهارم تأیید و صحّه‌گذاشتن است.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۷۳

 

📖 الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ
🔻 کسانى که به غیب ایمان می‌آورند

✍ در ترجمه اشاره کردیم که غیب بر اساس منابع ماثور عبارت است از حقایقی که از حس پوشیده و پنهان است؛ اینک این معنا را در روایات بررسی می کنیم:

⚜ امام عسکری (علیه السلام) می فرمایند: الذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ یَعْنِی بِمَا غَابَ عَنْ حَوَاسِّهِمْ مِنَ الْأُمُورِ الَّتِی یَلْزِمُهُمُ الْإِیمَانُ بِهَا کَالْبَعْثِ وَ الْحِسَابِ وَ الْجَنَّهًِْ وَ النَّارِ وَ تَوْحِیدِ اللَّهِ وَ سَائِرِ مَا لَا یُعْرَفُ بِالْمُشَاهَدَهًِْ وَ إِنَّمَا یُعْرَفُ بِدَلَائِلَ قَدْ نَصَبَهَا اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَلَیْهَا کَآدَمَ وَ حَوَّاءَ وَ إِدْرِیسَ وَ نُوحٍ وَ إِبْرَاهِیمَ وَ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) الَّذِینَ یَلْزِمُهُمُ الْإِیمَانُ بِهِمْ وَ بِحُجَجِ اللَّهِ وَ إِنْ لَمْ یُشَاهِدُوهُمْ وَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَ هُمْ مِنَ السَّاعَهِ مُشْفِقُونَ.

یعنی:منظور از ایمان به غیب، ایمان به اموری است که از حواسّ مؤمنین نهان است ولی باید به آن‌ها باور داشته‌باشند؛ از قبیل زنده‌شدن در رستاخیز، حساب، بهشت، دوزخ، یگانگی خدا و سایر چیزهایی که با دیدن شناخته نمی‌شوند ولی به‌واسطه‌ی نشانه‌هایی که خدا آن‌ها را قرار داده شناخته می‌گردند؛ مثل آدم، حواء، ادریس، نوح، ابراهیم و پیامبران (علیهم السلام) که [خداوند] ایمان به آن‌ها و حجّت‌های خود را لازم و واجب دانسته؛ اگرچه [انسان] آن‌ها را ندیده‌باشد. آن‌ها (مؤمنین) به غیب ایمان می‌آورند در حالی‌که از قیامت ترسان و نگران هستند.
📚 الإمام العسکری، التفسیر المنسوب به،ص۶۷؛ علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۸۵

⚜ امام باقر (علیه السلام)‌می فرماید: الذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَ هُوَ الْبَعْثُ وَ النُّشُورُ وَ قِیَامُ الْقَائِمِ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) وَ الرَّجْعَهًُْ.

یعنی:- منظور از غیب- زنده‌شدن پس از مرگ، روز رستاخیز، قیام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و رجعت است.
📚استر آبادی، تأویل الآیات الظاهره، ص۳۳و علامه مجلسی،بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۵

⚜امام عسکری (علیه السلام)می فرماید:
الذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ قَالَ یُصَدِّقُونَ بِالْبَعْثِ وَ النُّشُورِ وَ الْوَعْدِ وَ الْوَعِیدِ.

یعنی: آن‌ها کسانی هستند که زنده‌شدن پس از مرگ، روز رستاخیز، نوید و وعید را تصدیق کرده و باور دارند.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۷۳

⚜امام صادق (علیه السلام) می فرماید: أَمَّا الْغَیْبُ فَهُوَ الْحُجَّهًُْ الْغَائِبُ(عجل الله تعالی فرجه الشریف).

یعنی:منظور از غیب، حجّت غایب(عجل الله تعالی فرجه الشریف)می‌باشد.
📚 همان، ج۵۱، ص۵۲

 

📖 وَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ
🔻و نماز را برپا می‌دارند

⚜ از أمیرالمؤمنین(علیه السلام) نقل است که فرمود: قَوْلُهُ یُقِیمُونَ الصَّلاهَ فَمَنْ أَقَامَ وَلَایَتِی فَقَدْ أَقَامَ الصَّلَاهًَْ وَ إِقَامَهًُْ وَلَایَتِی صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لَا یَحْتَمِلُهُ إِلَّا مَلَکٌ مُقَرَّبٌ أَوْ نَبِیٌّ مُرْسَلٌ أَوْ عَبْدٌ مُؤْمِنٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِیمَانِ فَالْمَلَکُ إِذَا لَمْ یَکُنْ مُقَرَّباً لَمْ یَحْتَمِلْهُ وَ النَّبِیُّ إِذَا لَمْ یَکُنْ مُرْسَلًا لَمْ یَحْتَمِلْهُ وَ الْمُؤْمِنُ إِذَا لَمْ یَکُنْ مُمْتَحَناً لَمْ یَحْتَمِلْهُ.

یعنی: هرکس ولایت مرا بپذیرفته و بر آن ایستادگی کند، نماز را به پای داشته است؛ به‌پاداشتن ولایت من، چنان دشوار و سنگین است که کسی جز فرشته‌ی مقرّب یا پیامبر مرسل یا بنده‌ی مؤمنی که خدا، ایمان دلش را آزمایش کرده‌باشد تاب تحمّل آن را ندارد. پس فرشته اگر مقرّب نباشد، پیامبر اگر مرسل نباشد و مؤمن اگر از آزمایش، سربلند بیرون نیامده‌باشد، [هیچ یک] تاب تحمّل آن را ندارند.
📚 همان، ج۲۶، ص۱

⚜ امام عسکری(علیه السلام) می فرمایند: وَ یُقِیمُونَ الصَّلاهَ یَعْنِی بِإِتْمَامِ رُکُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ حِفْظِ مَوَاقِیتِهَا وَ حُدُودِهَا وَ صِیَانَتِهَا عَمَّا یُفْسِدُهَا أَوْ یَنْقُصُهَا.

یعنی: و برپاکنندگان نماز یعنی کسانی که رکوع و سجودش را به تمامی انجام می‌دهند و زمان و حدود آن را محافظت می‌کنند و نماز را از آنچه باعث بطلان و نقصانش می‌شود پاسداری می‌کنند.
📚 محدث نوری، مستدرک الوسایل، ج۳، ص۸۴

 

📖 وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ
🔻از نعمت‌هایی که به آنان روزی داده‌ایم

امام صادق(علیه السلام) می فرماید:
مِمَّا عَلَّمْنَاهُمْ
یعنی: از آنچه به آن‌ها آموخته‌ایم …
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۹، ص۳۷۵ و ج۲، ص۱۶ و ج۲۴، ص۳۵۱

⚜ امام باقر(علیه السلام) می فرماید:
مِمَّا عَلَّمْنَاهُمْ مِنَ الْقُرْآنِ.
یعنی: از آنچه به آن‌ها از قرآن آموخته‌ایم …
📚 القمی، التفسیر، ج۱، ص۳۰ و شیخ صدوق، معانی الأخبار، ص۲۳ و حویزی، نورالثقلین؛ فیه: «ینبیون» بدل «من القرآن»

⚜ امام عسکری(علیه السلام) می فرماید: وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ مِنَ الْأَمْوَالِ وَ الْقُوَی فِی الْأَبْدَانِ وَ الْجَاهِ وَ الْمِقْدَارِ یُنْفِقُونَ وَ یُؤَدُّونَ مِنَ الْأَمْوَالِ الزَّکَاهًَْ وَ یَجُودُونَ بِالصَّدَقَاتِ وَ یَحْتَمِلُونَ الْکُلَّ وَ یُؤَدُّونَ الْحُقُوقَ اللَّازِمَاتِ کَالنَّفَقَهًِْ فِی الْجِهَادِ إِذَا لَزِمَ أَوِ اسْتُحِبَّ وَ کَسَائِرِ النَّفَقَاتِ الْوَاجِبَهًِْ عَلَی الْأَهْلِینَ وَ ذَوِی الْأَرْحَامِ وَ الْقَرَابَاتِ وَ الْآبَاءِ وَ الْأُمَّهَاتِ وَ کَالنَّفَقَاتِ الْمُسْتَحَبَّاتِ عَلَی مَنْ لَمْ تَکُنْ فَرْضاً عَلَیْهِمُ النَّفَقَهًُْ مِنْ سَائِرِ الْقَرَابَاتِ وَ کَالْمَعْرُوفِ بِالْإِسْعَافِ وَ الْقَرْضِ وَ الْأَخْذِ بِأَیْدِی الضُّعَفَاءِ وَ الضَّعِیفَاتِ وَ یُؤَدُّونَ مِنْ قُوَی الْأَبْدَانِ الْمَعُونَاتِ کَالرَّجُلِ یَقُودُ ضَرِیراً وَ یُنْجِیهِ مِنْ مَهْلَکَهًٍْ وَ یُعِینُ مُسَافِراً أَوْ غَیْرَ مُسَافِرٍ عَلَی حَمْلِ مَتَاعٍ عَلَی دَابَّهًٍْ قَدْ سَقَطَ عَنْهَا أَوْ کَدَفْعٍ عَنْ مَظْلُومٍ قَصَدَهُ ظَالِمٌ بِالضَّرْبِ أَوْ بِالْأَذَی وَ یُؤَدُّونَ الْحُقُوقَ مِنَ الْجَاهِ بَعْدَ أَنْ یَدْفَعُوا بِهِ مِنْ عِرْضِ مَنْ یُظْلَمُ بِالْوَقِیعَهًِْ فِیهِ أَوْ یَطْلُبُوا حَاجَهًًْ بِجَاهِهِمْ لِمَنْ قَدْ عَجَزَ عَنْهَا بِمِقْدَارِهِ وَ کُلُّ هَذَا إِنْفَاقٌ مِمَّا رَزَقَهُ اللَّهُ تَعَالَی.
یعنی: از اموال، قوای جسمی، جاه و مقامی، که به آن‌ها روزی داده‌ایم، انفاق می‌کنند؛ زکات مالشان را می‌پردازند؛ صدقه می‌دهند؛ تمام این‌ها را می‌پذیرند؛ حقوق ضروری مانند: مخارج جبهه‌های جنگ را به هنگام وجوب یا حتّی هنگامی‌که ضروری نیست می‌پردازند؛ همچنین دیگر نفقه‌های واجب خانواده، خویشاوندان و نزدیکان و پدران و مادران و نیز نفقه‌های مستحبّی را که پرداخت آن واجب نمی‌باشد مثل: نفقه به نزدیکان، بیماران، مقروضان و بانوان و مردان ضعیف را می‌پردازند؛ آنان هم چنین با قوای جسمانی خود به کسانی که متضرّر شده‌اند یاری رسانده و آن‌ها را از گرفتاری و موارد هلاک نجات می‌دهند؛ به مسافران یا غیر مسافران در حمل کالاهایشان که از پشت حیوان یا وسیله ی نقلیه افتاده و بر زمین‌مانده، کمک می‌کنند؛ یا از مظلومی که ظالمی او را کتک زده یا می‌آزارد دفاع می‌کنند؛ هم چنین آن‌ها از موقعیّتشان برای دفاع از آبروی کسی‌که بر او ظلمی واقع‌شده استفاده کرده و یا از مقامشان برای برآورده‌کردن حاجت کسی‌که قادر به انجام آن نیست بهره می‌گیرند. تمام این‌ها مصادیق انفاق‌کردن از آن چیزی است که خداوند روزی کرده است.
📚 محدث نوری، مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۲۱۸ و ج۸، ص۲۱۹

📖 وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ
🔻انفاق می‌کنند
⚜ امام صادق(علیه السلام) می فرماید: وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ قَالَ: مِمَّا عَلَّمْنَاهُمْ یَبُثُّونَ.
یعنی: آنچه که ما به آن‌ها آموخته‌ایم را [بین مؤمنین] نشر می‌دهند.
📚 علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۲، ص۲۱ و ج۸۹، ص۳۷۵و ج۲، ص۱۶

⚜امام صادق (علیه السلام) می فرماید: وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ قَالَ: مِمَّا عَلَّمْنَاهُمْ مِنَ الْقُرْآنِ یَتْلُونَ.
یعنی: آنچه به آن‌ها از قرآن آموخته‌ایم، تلاوت می‌کنند.
📚 شیخ صدوق،معانی الأخبار، ص۲۳

⚜ امام صادق(علیه السلام) می فرماید: وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ وَ مِمَّا عَلَّمنَاهُم ینبئون.
یعنی: از آنچه روزیشان کردیم انفاق می‌کنند [یعنی] و از آنچه که ما به آن‌ها آموختیم به دیگران نیز آموزش داده و آنان را آگاه می‌سازند.
📚همان، ص۲۳ و العیاشی، التفسیر، ج۱، ص۲۵